Eindredacteur
Paus Leo XIV voltooide vorige week zijn elfdaagse bezoek aan Afrika. De reis viel samen met de laatste dagen van zijn eerste jaar als paus. Dat gaf hem alle gelegenheid om te demonstreren hoezeer hij in zijn rol als hoofd van de Kerk gegroeid is.
Algerije, Kameroen, Angola en Equatoriaal Guinea liggen allemaal op hetzelfde continent, maar verder verschillen deze landen enorm van elkaar: elk heeft zijn eigen cultuur, taal, geschiedenis en religieuze bevolkingssamenstelling. Alle reden dus voor paus Leo om zich van zijn meest flexibele kant te tonen, want in slechts tien dagen tijd kreeg hij ze alle vier voor de kiezen.
Een land meer of minder, daar draaide de paus duidelijk zijn hand niet voor om. Of hij nu beleefdheden uitwisselde met een president, de Mis vierde met duizenden gelovigen of een intiem bezoekje aan een weeshuis bracht: op de laatste dag van zijn Afrikatour oogde hij nog net zo energiek en betrokken als op de eerste.
Ondanks die veelzijdigheid was er één thema dat als een rode draad door deze pausreis liep: salaam, paix, peace, paz – vrede. Als er één rol is die paus Leo tijdens zijn reis geen moment uit het oog verloor, dan is het die van pleitbezorger van de vrede.
Dat werd zichtbaar in de plekken die hij aandeed: in Algerije betrad hij de Grote Moskee van Algiers, waar hij het belang van vreedzame samenleving tussen moslims en christenen benadrukte. In Kameroen bezocht hij de westelijke regio waar al negen jaar een bloedige oorlog tussen separatisten en de overheid wordt uitgevochten; de rebellen aldaar beloofden een staakt-het-vuren zolang de paus in het land was, als teken van goede wil.
En in Angola maakte hij zijn opwachting in de noordoostelijke stad Saurimo, waar veel Congolezen, gevlucht voor het conflict in het oosten van hun land, een heenkomen hebben gevonden.
Keer op keer benadrukte paus Leo dat vrede niet gewoon de afwezigheid van oorlog inhoudt, maar een project is waar voortdurend aan gewerkt moet worden. “Wie oorlog voert, doet vaak alsof hij niet weet dat vernietigen in een oogwenk is gebeurd, terwijl wederopbouw vaak langer dan een mensenleven duurt”, zo sprak de paus in het Kameroense Douala. “Het moment om de toekomst van je land te veranderen is nu.”
De pleidooien voor vreedzaamheid van de paus werden in Afrika veelal met gejuich ontvangen. Maar tegelijkertijd bleek ook nog maar eens dat een pausreis vaak binnen een euforische bubbel plaatsvindt, waar de realiteit in de wereld daarbuiten schril bij afsteekt.
Elders in de wereld gingen de oorlogen gewoon door: in Libanon, Oekraïne en Soedan werd onverminderd hard gevochten, terwijl het conflict tussen Iran en de VS ondanks een wapenstilstand geen stap verder richting een oplossing kwam.
Met name door de president van dat laatstgenoemde land bleef de buitenwereld de aandacht van de paus vragen. De dag voor Leo’s vertrek naar Algerije had Trump hem in een online scheldtirade een “zwakke leider” met nul verstand van buitenlandbeleid genoemd. Ook suggereerde hij dat Leo alleen tot paus was gekozen omdat hijzelf in het Witte Huis zit.
Paus Leo liet de kritiek eenvoudig van zich afglijden; tegen journalisten in het vliegtuig verklaarde hij dat hij inderdaad “geen politicus is” en geen behoefte heeft aan een discussie met Donald Trump. Wel beloofde hij zich “krachtig uit te spreken tegen oorlog”.
Op 8 mei is Leo precies een jaar paus. Deze Afrikareis was het laatste grote evenement van zijn eerste pausjaar. Bedoeld of onbedoeld vormde die een meesterproef voor paus Leo, want in elf dagen kreeg hij zo’n beetje alle aspecten van het pausschap voor de kiezen.
Een pausreis vindt vaak plaats binnen een euforische bubbel, waar de realiteit in de wereld daarbuiten schril bij afsteekt.
Hij moest zichzelf tonen als herder van een enorme wereldkerk, waar katholieken uit allerlei culturen, achtergronden en situaties bij horen. Hij moest bruggen slaan naar andersgelovigen en tussen andersdenkenden, naar en tussen mensen en groepen waar katholieken mee samen moeten leven – ook al gaat dat soms stroef. En hij moest zich van zijn meest diplomatieke kant betonen – want hoezeer hij zelf ook het land aan die rol mag hebben, als paus ben je hoe dan ook wereldleider.
En daarbij moest hij ook nog eens zijn eigen accenten, zijn eigen speerpunten niet uit het oog verliezen. De belangrijkste daarvan, door hemzelf bij zijn allereerste verschijning als paus benadrukt, is de vrede.
Die rol als vredestichter heeft hij in ieder geval geen moment uit het oog verloren, hoezeer de druk van buitenaf dat ook bemoeilijkte. Wat dat betreft kunnen we zeker zeggen: geslaagd voor de proef.
