Hoewel hij inmiddels al meer dan driehonderd jaar dood was, was de klassieke Romeinse dichter Vergilius in de late oudheid razend populair. Zijn werken werden niet alleen driftig gelezen, maar ook volop hergebruikt. Dat werd veel gedaan in de vorm van cento’s: gedichten die zijn opgebouwd uit losse verzen uit het oeuvre van een ander.
Een van de meest ambitieuze cento’s uit die tijd is misschien wel Cento Vergilianus de laudibus Christi van Faltonia Betitia Proba. Zij gebruikte de regels van Vergilius om een reeks bijbelverhalen uit het Oude en het Nieuwe Testament na te vertellen.
De schepping van hemel en aarde, de ark van Noach, Jezus’ doop in de Jordaan en het laatste avondmaal worden zo gepresenteerd in woorden uit de Aeneis en de Georgica.
Proba’s cento mag geen simpel staaltje knip-en-plakwerk heten. Het is uitzonderlijk hoe ze erin is geslaagd om niet alleen een omvangrijk poëtisch mozaïekwerk te vervaardigen uit losse zinnen, maar ook hoe ze de vertaalslag heeft kunnen maken tussen de klassieke Latijnse literaire cultuur enerzijds en de christelijke vertelcultuur anderzijds.
Dat levert soms een bevreemdende leeservaring op, maar stelt ons ook in staat om bijbelverhalen in een heel ander licht te zien. Jezus krijgt zelfs de trekken van een klassieke held in het verhaal.
Faltonia Betitia Proba was een telg van een adellijk geslacht en werd christen in een tijd waarin de Romeinse aristocratie juist aan het oorspronkelijke polytheïsme bleef vasthouden. Cento Vergilianus de laudibus Christi, in deze moderne uitgave De gouden bron getiteld, is het enige dichtwerk van haar hand dat bewaard is gebleven.
Het werd lange tijd gebruikt als catechesemateriaal, maar is ook bekritiseerd, zowel op de literaire kwaliteit als op Proba’s keuze om de woorden van een heidense auteur te gebruiken voor de Heilige Schift.
Maar nu is het misschien gewoon tijd om dit werk te zien voor wat het is: de bijzondere poging van een opmerkelijke vrouw om twee werelden een stukje dichter bij elkaar te brengen.
|
|
