Violeta Chamorro, de eerste vrouwelijke president van Latijns-Amerika, is op 95-jarige leeftijd overleden in ballingschap. Ze gold als boegbeeld van vrede, democratie en katholieke waarden in een verscheurd Nicaragua.
In 1990 leidde Violeta Chamorro een coalitie van veertien politieke partijen naar een verrassende verkiezingsoverwinning. Daarmee versloeg ze de sandinistische leider Daniel Ortega en maakte ze een einde aan bijna tien jaar burgeroorlog.
In Nicaragua herinneren veel katholieken ‘Doña Violeta’ – zoals ze liefkozend werd genoemd – als een figuur van eenheid. Zij bracht hoop na jaren van conflict en kerkvervolging onder het sandinistische regime.
Chamorro vertegenwoordigde het kruis, Ortega vertegenwoordigt het geweer
“Ze was zeer katholiek”, zo zegt een priester in ballingschap. “Ze bood weerstand aan het militaire monster dat Nicaragua was geworden onder de heerschappij van de Ortegas.”
Chamorro was de eerste democratisch gekozen vrouwelijke president van Latijns-Amerika. Haar overwinning kwam onverwacht. De verkiezingen vonden plaats als onderdeel van een vredesakkoord, bedoeld om een einde te maken aan de burgeroorlog tussen de sandinisten en de door de VS gesteunde ‘Contras’.
De moeder van vier kinderen had aanvankelijk helemaal geen politieke ambities. Haar man, Pedro Joaquín Chamorro, was wel politiek actief. Hij was een fel tegenstander van dictator Anastasio Somoza. Hun krant, La Prensa, publiceerde scherpe kritieken. In 1978 werd Pedro Joaquín vermoord.
Chamorro, lang en elegant met wit haar, voerde campagne in witte kleding. “Ze sprak een natuurlijke, typisch Nicaraguaanse taal”, aldus een anonieme priester in ballingschap. Volgens een necrologie in The Wall Street Journal sprak haar diepe katholieke geloof veel conservatieve boeren aan. Sommigen zagen in haar zelfs een gelijkenis met de Maagd Maria.
Tijdens haar zeven jaar als president schafte ze de dienstplicht af en demobiliseerde ze soldaten.
In 1996 verwelkomde Chamorro paus Johannes Paulus II met een kus op de wang bij zijn aankomst op het vliegveld van Managua. Dat stond in schril contrast met het bezoek van de paus in 1983. Toen kreeg hij van Daniel Ortega een revolutionaire toespraak te horen, terwijl sandinistische aanhangers de Mis verstoorden. De paus noemde dat later “een grote donkere nacht”.
“Zij vertegenwoordigde het kruis”, stelt Arturo McFields, voormalig Nicaraguaans diplomaat, “Ortega vertegenwoordigde het geweer.”
In Nicaragua wordt Chamorro nog altijd met warmte herinnerd. Toch stellen sommige analisten dat haar regering er niet in slaagde de democratie echt te verankeren. Haar opvolger, Arnoldo Alemán, werd later beschuldigd van corruptie en in 2020 door de VS op een lijst van corrupte buitenlandse functionarissen geplaatst.
Als mensen aan Doña Violeta denken, krijgen ze hoop dat Nicaragua ooit weer een echte republiek wordt
“Ze was een ware inspiratiebron die Nicaraguanen hoop gaf”, aldus Eric Farnsworth, vicevoorzitter van de Americas Society/Council of the Americas, een organisatie die zich inzet voor dialoog tussen Noord- en Zuid-Amerika. “Maar uiteindelijk bleek haar nalatenschap eerder een onvervulde belofte.”
Daniel Ortega keerde in 2007 terug als president. De afgelopen zeven jaar heeft hij, samen met zijn vrouw en mede-president Rosario Murillo, de katholieke Kerk zwaar onderdrukt. Vier bisschoppen en tientallen priesters en religieuzen zijn verbannen. Openbare geloofsuitingen zijn verboden en priesters en parochies worden bespioneerd.
Ook Chamorro en haar familie werden gedwongen tot ballingschap. Ze woonde in Costa Rica, waar ze uiteindelijk overleed.
Haar oudste dochter, Cristiana Chamorro, werd in huisarrest geplaatst nadat ze zich kandidaat stelde voor de presidentsverkiezingen van 2021. Haar zoon Pedro Joaquín Jr. overwoog ook een kandidatuur en werd eveneens opgepakt door het Ortega-regime. Een andere zoon, Carlos Fernando Chamorro, uitgever van de krant Confidencial, vluchtte naar Costa Rica.
In 2023 werden Cristiana en Pedro Joaquín Jr. naar de Verenigde Staten gedeporteerd, samen met 220 andere politieke gevangenen, waaronder ook priesters.
Voor velen blijft Chamorro een symbool van democratie in een land dat steeds autoritairder wordt. “Ze blijft een ideaalbeeld van wat democratie en vrijheid betekenen voor de Nicaraguanen”, aldus McFields. “Als mensen aan Doña Violeta denken, krijgen ze hoop dat Nicaragua ooit weer een echte republiek wordt.”
