Velen in onze tijd, zegt het conciliedocument Gaudium et spes over de Kerk in de moderne wereld, leven gewoon alsof God niet bestaat. Toch blijven mensen vragen stellen, vroeg of laat.
Ik ben atheïstisch opgevoed, zegt de Franse, oosters-orthodoxe theoloog Olivier Clément, in een gesprek met Lucette Verboven in 2000. Ik had een vreselijke angst. Wat wacht ons achter de sterren? Maar als kind werd ik ook betoverd door het licht. Elke mens kent grenservaringen, bij de dood, de liefde, de schoonheid. Soms begon ik ineens tot God te bidden. “God is toch werkzaam in ons, niet?”
God doet ons naar Hem verlangen. God doet werkelijk alles om ons te bereiken, zegt paus Leo XIV, zelfs als wij Hem afwijzen. Toen begon ik te lezen, te zoeken, zegt Clément. Ik leefde enige tijd in Parijs met de clochards samen. Ik bleef maar zoeken, maar “soms word je ook gevonden”.
God is op zoek naar jou, Hij doet moeite. In het christendom, in de islam en het jodendom is God “echt iemand die spreekt en de mens iemand die luistert”. Toen heb ik mij laten dopen, in een orthodoxe kerk, het Credo opgezegd met luide stem. Een jonge vrouw omhelsde mij. “Zo eenvoudig was het.”
Ik voelde mij sterk aangetrokken tot de orthodoxe traditie, waar God afdaalt om alles “te vervullen van zijn licht”, tot dat christendom van het medelijden, waar Christus een heilige gezel is “die zijn hand op onze schouder legt”.
Er is veel mis in de Kerk, in Oost en West, “niet briljant”, maar het gaat om Christus, zegt Clément. Geef niet te veel af op het ongeloof van onze tijd, het nihilisme. Juist dat nihilisme is de plek “waar we de verrezen Christus naartoe moeten brengen”.
Doe als God. Kies altijd de weg van de liefde en je zult de hele wereld winnen
Onze eeuw is evangelischer dan wij denken, zegt hij. Wij hebben alleen profeten nodig die de christelijke boodschap willen uitdragen. Dat zijn niet “de mensen die veel lawaai maken”, aan wie de media aandacht zullen besteden. Veel gebeurt “ondergronds”, en ondergrondse rivieren komen na enkele kilometers weer aan de oppervlakte. Wij hebben profeten nodig om de mensen weer wakker te laten worden!
“Als wij de spot en het niets hebben geëxploreerd, zullen we terug moeten naar de realiteit en de zingeving.” Wij moeten Dostojevski weer lezen, die Christus weer ontdekte, Christus die “geen macht heeft, maar die gewoon aanwezig is en schittert”.
In De gebroeders Karamazov is de heilige monnik, de starets Zosima, een historische figuur, een laatste toevlucht voor zoekende, opstandige en wanhopige mensen. Heb geen angst voor de zonde, voor het kwaad, zegt de zachtmoedige monnik.
Geef nooit toe aan de wanhoop. Blijf de mensen in hun zonden beminnen. Doe als God. “Kies altijd de weg van de liefde. Maak het vaste besluit om dat altijd te doen en je zult de hele wereld winnen. De lankmoedige liefde is een verschrikkelijke kracht die zijn gelijke niet heeft.”
Het kwaad stoot pas op zijn grenzen als het stoot op de liefde, de vergeving, de barmhartigheid, zegt Johannes Paulus II. In een kruiswegmeditatie die Clément op verzoek van deze paus schreef, is God uit liefde in het kwaad en de dood afgedaald. De Opstanding, zegt Clément, wil ons ervan bewust maken dat “niet het niets de diepste grond van alle bestaan uitmaakt, maar de liefde”.
