Verplichte vorming voor kerkwerkers en een misbrevet voor priesters: de Belgische Kerk kondigt forse maatregelen aan in een nieuw plan voor de aanpak van misbruik. Maar zoals elke keer weer blijkt, is de vraag: zal het genoeg zijn om slachtoffers en samenleving tevreden te stellen?
Het nieuwe beleidsplan van de Belgische Kerk en Dignity, de stichting voor slachtoffers van kerkelijk seksueel misbruik, is op maandag 15 december gepresenteerd door aartsbisschop Luc Terlinden en Jessika Soors, coördinator van Dignity. Het plan moet zowel recht doen aan historische slachtoffers als nieuwe misbruikzaken voorkomen.
Aanbevelingen van het Belgisch parlement en van misbruikslachtoffers zelf zijn in het plan verwerkt. De Belgische bisschoppenconferentie en de koepelorganisaties van religieuze ordes en congregaties in het land hebben het al goedgekeurd. De komende jaren moet het plan werkelijkheid worden binnen de Kerk.
Al ruim twee jaar – sinds de storm die opstak na de Vlaamse misbruikdocumentaire Godvergeten – belooft de Belgische Kerk beterschap. In die tijd zijn er al de nodige stappen gezet: denk daarbij aan het tot de lekenstand terugbrengen van de voor misbruik veroordeelde bisschop Roger Vangheluwe in maart 2024 en het organiseren van een ontmoeting tussen paus Leo XIV en misbruikslachtoffers in november.
Toch klonk er ook kritiek: de Kerk zou vooral veel woorden en weinig daden laten zien. In het huidige plan ligt het zwaartepunt in ieder geval bij de daden. Aartsbisschop Terlinden en Soors presenteerden maandag een plan waarin een paar opmerkelijke maatregelen te lezen zijn.
Zo moet iedereen die binnen de Belgische Kerk werkzaam is een verplichte vormingscursus rond seksualiteit en (het herkennen van) grensoverschrijdend gedrag volgen. Dat geldt voor zowel leken als gewijde personen en voor mensen die bij een parochie, bisdom of religieuze gemeenschap werken.
Wie binnen de Kerk met jongeren wil werken, moet voortaan een uittreksel uit het strafregister – vergelijkbaar met een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) in Nederland – voorleggen. Die maatregel was in Vlaanderen al van kracht. Wie verdacht is geweest van of veroordeeld is geweest voor een zedenfeit, is verplicht om dat te melden.
Voor priesters wordt daarnaast naar Frans voorbeeld een celebret ingevoerd, een soort misbrevet. Bisdommen zullen deze digitale pas uitreiken aan priesters die bevoegd zijn om de Mis te vieren. Dat moet voorkomen dat priesters die aangeklaagd of veroordeeld zijn voor seksueel misbruik niet meer zomaar ergens aan de slag kunnen.
De Belgische Kerk heeft daar pijnlijke ervaringen mee; in mei 2024 kwam het aartsbisdom Mechelen-Brussel onder vuur te liggen omdat op de kieslijst voor de priesterraad (een adviesorgaan) drie namen van misbruikplegers bleken te staan.
Het verleden kan niet ongedaan gemaakt worden, maar structurele verandering is mogelijk en noodzakelijk voor erkenning, herstel en veiligheid.
Andere maatregelen in het plan zijn een strengere screening voor buitenlandse priesters en een klokkenluidersprocedure die melders van misbruik moet beschermen.
De 3000 euro voor psychologische zorg die stichting Dignity in oktober al aan misbruikslachtoffers presenteerde, keert ook terug in het plan. Deze maatregel is “een tijdelijk antwoord op de urgentie die slachtoffers ervaren”, in afwachting van een meer structurele oplossing. Nieuw is dat het bedrag jaarlijks zal worden aangepast op basis van de inflatie.
Bij ieder antwoord dat de Belgische Kerk op de misbruikcrisis probeert de formuleren, maakt dezelfde vraag zijn opwachting: is het genoeg? Jessika Soors erkende bij de presentatie van het plan dat die vraag speelt: “De verwachtingen ten aanzien van de Kerk zijn terecht hoog. Het verleden kan niet ongedaan gemaakt worden, maar structurele verandering is mogelijk en noodzakelijk voor erkenning, herstel en veiligheid.”
De Vlaamse publieke omroep VRT had in ieder geval binnen een mum van tijd een ontevreden misbruikslachtoffer gevonden. Koen Van Summeren, die in 2024 paus Franciscus ontmoette, geeft aan positief te zijn over de preventieve maatregelen in het plan – maar daar houdt zijn goedkeuring ook op.
“Too little, too late”, zo vat hij het plan samen tegenover de VRT. “Misbruik melden is één ding, maar je moet er vervolgens ook iets mee doen, en daar zit het probleem.” Ook het uitblijven van een wettelijk kader voor de vergoeding van traumazorg is voor Van Summeren een pijnpunt: “Wij blijven in de kou staan.”
Nu er praktische maatregelen liggen, zal iedere misstap en uitschieter waarschijnlijk nog onverbiddelijker veroordeeld worden. Voor de Belgische Kerk zit er in ieder geval niets anders op dan op eieren te blijven lopen.
