“Er zijn heel weinig plekken waar jongeren met hun levensvragen terecht kunnen”, ziet pastoor Bart Paepen. Daarom is hij als ‘Pastoor Bart’ aanwezig op sociale media om met jongeren in contact te komen. Dat blijkt een doorslaand succes, al valt er ook nog een hoop te leren.
“Zou ik mezelf de meest digitale priester van Vlaanderen noemen? Nee, absoluut niet”, zegt pastoor Bart Paepen. “Er zijn jongere priesters die daar veel intensiever mee bezig zijn.” Toch is Paepen naast pastoor van de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekathedraal ook een van de gezichten van digitale evangelisatie in Vlaanderen.
Als bestuurslid van het bisdom is hij verantwoordelijk voor liturgie, catechese en roepingen, maar sinds enkele jaren richt hij zich ook op nieuwe media. Zijn aanwezigheid op Instagram, TikTok en YouTube vindt vooral weerklank bij Nederlandssprekende jongeren die op zoek zijn naar antwoorden op levensvragen en een authentieke ervaring van het katholieke geloof.
Tijdens de covidpandemie raakte hij betrokken bij livestreams in de kathedraal. “Dat opende een nieuwe wereld voor mij. Na covid vroeg de bisschop me om me meer in digitale evangelisatie te verdiepen, ook op een metaniveau: nadenken over wat het precies inhoudt en waarop we moeten inzetten.
Dus ik ben zelf niet zo digitaal, maar ik denk er wel heel veel over na. Ik heb verschillende congressen gevolgd en denk intensief na over de rol van nieuwe media in de Kerk zoals die vandaag de dag is.”
De combinatie van priesterschap met cultuur en communicatie is voor hem niet nieuw. “Ik heb in Rome een master in Bijbelse theologie gehaald. Ik kwam terug met theologische bagage én een passie voor hoe cultuur en kunst mensen bij het geloof kunnen brengen. Toen ik pastoor werd in de kathedraal, zag ik in die ruimte veel mogelijkheden die tot dan toe weinig werden benut.
Dat heeft later ook mijn digitale aanpak beïnvloed, mede geïnspireerd door de Amerikaanse bisschop Robert Barron, die pleit voor ‘evangelizing the culture’: het Evangelie niet als sausje over cultuur gieten, maar de evangelische waarde in cultuur herkennen en benoemen.”
Zijn digitale evangelisatieproject richt zich vooral op jongeren. “Er is een TikTok- en Instagramkanaal, ‘Pastoor Bart’, waar ik enkele keren per week iets vertel over katholiek leven. In het begin dacht ik dat vooral het leven van een priester interessant zou zijn, maar dat trok niet echt aan. De content die wel aanslaat, gaat over typisch katholieke onderwerpen zoals sacramenten, en over de zoektocht van jonge mensen naar betekenis in het leven.”
Het zijn juist de regels die maken dat we onszelf en anderen gaan veroordelen als we ze niet volgen
Hij werkt daarbij samen met een team dat vormgeving verzorgt, nieuwe ideeën aandraagt en de content publiceert. Sinds kort is er ook een YouTubekanaal, waar jongeren actief hun vragen kunnen stellen. Bijvoorbeeld: wat heeft Jezus te zeggen over rouwen?
“Ik geef daar in video’s van maximaal tien minuten antwoord op. Kleine stukjes uit die video worden weer op TikTok en Instagram geplaatst. Dat is fase twee van het online project, dat sinds februari bezig is.”
Jongeren zoeken voorzichtig hun weg in het geloof. Er is veel interesse in de traditie en mystiek. “Maar wie het sacraliseren van vormen belangrijker acht dan de heiliging van het leven, die zit niet in de vibe van Christus”, zegt Paepen. “Wie geloof ziet als een manier om een soort perfectie te bereiken… er zijn weinig dingen antichristelijker dan dat. Maar dat vergt een zekere volwassenheid in het geloof.
Het is aan de kerkgemeenschap om jongeren aan de hand te nemen en dus niet al meteen te zeggen dat ze te veel bezig zijn met vorm en te weinig met inhoud. De gemeenschap moet jongeren meenemen in een proces om dichter bij de bijbelse boodschap te komen.
Paulus zegt in zijn eerste brief aan de Korintiërs: ‘Alles is geoorloofd, maar niet alles is goed voor je.’ Het zijn juist de regels die maken dat we onszelf en anderen gaan veroordelen als we ze niet volgen. Het christelijk geloof gaat niet over perfectie, maar over liefde en kwetsbaarheid. Dat zit in het hart van het Nieuwe Testament.”
Op YouTube kreeg de pastoor bijvoorbeeld de vraag: mag een christen roken? “Ik had daar nooit bij stilgestaan, omdat ik ben opgegroeid in een kerk waarin bijvoorbeeld onze pastoor een kettingroker was. Maar ik begreep dat er jonge mensen zijn die dat echt onverenigbaar vinden: iets doen wat ongezond is voor hun lichaam, tegen de schepping.
@pastoorbartMag je roken als christen? Ik kreeg deze vraag binnen via een jongere, je kan de volledige video op YouTube of Spotify bekijken.♬ original sound – Pastoor Bart
In mijn antwoord heb ik die regel van Paulus gebruikt: ‘Ja, je mag roken, want alles is geoorloofd, maar niet alles is goed voor je.’ En dan merk ik dat dat voor een aantal jonge mensen niet het antwoord is dat ze willen horen. Ze willen duidelijkheid en verwachten dat ik streng zeg dat iets niet mag. Maar zo zit het geloof niet in elkaar.”
Tegelijk vindt hij het mooi dat jongeren een authentiek verlangen naar zuiverheid hebben. “Ik sprak een jonge man die in een restaurant werkt waar ik zat te eten. Hij had een atheïstische opvoeding gehad, maar wil nu gedoopt worden. Hij voegde eraan toe: ‘Mijn leven is er niet gemakkelijker op geworden sinds ik christen ben. Voorheen deed ik eigenlijk wat ik wilde, en nu moet ik ergens aan voldoen.’ Dat is onbeschrijflijk mooi, maar we moeten dat wel goed kanaliseren.”
Veel jongeren vragen de pastoor in allerlei toonaarden of ze een goede christen zijn en of ze het wel waard zijn geliefd te worden. En het gaat niet alleen over een spirituele band met God, maar ook over relaties: ben ik daar eigenlijk wel toe in staat? Ben ik goed genoeg voor iemand om een levensengagement aan te gaan?
Het antwoord van Paepen is dan helder: “Niemand is op zichzelf goed genoeg, maar in de ogen van God zijn we dat wel. Ontvang de liefde die zegt: dit is voldoende. En ga er dan voor.”
Hij denkt dat er rond dit thema een hele belangrijke rol voor de Kerk ligt. “Een maatschappij waarin een groot deel van de jonge mensen met fundamentele onzekerheid rondloopt, is angstaanjagend. Er zijn heel weinig plekken waar jongeren met hun levensvragen terecht kunnen, laat staan waar ze een antwoord krijgen dat niet oppervlakkig is, maar ook niet naar beneden trekt.”
Pastoor Bart reflecteert ook op de controverse rond een video uit 2022 waarin hij een straaltaalversie van het Onzevader – ‘Onze Bro’ – voorleest. “In de Nederlandse media werd het geframed alsof wij een alternatief voor het gebed zouden presenteren, maar dat was totaal niet het geval.
Een groep studenten herschreef het Onzevader in straattaal voor een eindproject dat ging om generatieverschillen en taal. Doorgaans begrijpt de nieuwe generatie de woorden van de oudere generatie niet, maar wat als dat omgedraaid wordt? Ze vroegen of ik het wilde bidden tijdens een Mis, maar dat weigerde ik.”
Om de studenten tegemoet te komen, besloot hij de tekst voor te lezen aan het begin van een viering met jonge gezinnen en gaf hij er een korte toelichting bij. “Bijna niemand begreep alles, behalve het jeugdkoor. Een mooi reflectiemoment. Voilà, meer was dat niet. De studenten filmden het moment en plaatsten het zelf online, waarna het snel viraal ging.”
De pastoor hecht juist groot belang aan authenticiteit online. “Jongeren prikken door een communicatiestijl heen als die niet authentiek is. Als iemand zegt: ‘Doe eens een dansje en film dat, want dat scoort goed’, doe ik dat niet. Ik bewaak die authenticiteit intuïtief voor mezelf.”
Er zijn heel weinig plekken waar jongeren met hun levensvragen terecht kunnen, laat staan waar ze een antwoord krijgen dat niet oppervlakkig is
Tegelijkertijd leert hij veel van jongeren. “Ik kijk zelf weinig op TikTok en Instagram, maar wat ik zeker heb moeten leren, is korte boodschappen formuleren. Ik ben opgeleid om een uitgebreid discours te houden, met argumenten en een conclusie. Het digitale wereldje is jong en direct, twee zinnen kunnen krachtig genoeg zijn.
Ik ben zelf opgegroeid in een Kerk die zich voortdurend wilde aanpassen en ervoor zorgde dat we niet wereldonvriendelijk klonken. Wat ik leer van jongeren, maar niet per se via sociale media, is dat ze onbeschaamd katholiek durven te zijn en zij leren mij dat ook te doen. Vijf jaar geleden had ik me dat niet kunnen voorstellen.”
De connectie tussen het gewone leven en het geloofsleven kan deze generatie veel sterker op de voorgrond zetten. “Te vaak is katholiek zijn vertaald als: ik ga op zondag een uur naar de Mis, en verder ziet mijn leven er hetzelfde uit als dat van mijn buren die niet naar de Mis gaan. Daar klopt iets niet. Het gaat om het leiden van een deugdelijk leven. Dat concept is in de Vlaamse Kerk verdwenen, maar het zal terugkomen.”
Volgens Paepen is de toekomst van de Kerk verbonden aan het vermogen om traditie en innovatie met elkaar te verzoenen. “Traditie kan niet zonder innovatie, en innovatie kan niet zonder traditie. Onze traditie is dat de Kerk zich altijd hervormt. Zodra een bepaald kerkbeeld of een manier van bezig zijn stolt en onbeweegbaar wordt, kom je in de problemen. Maar die vernieuwing kan alleen een verdere ontwikkeling zijn van wat er al was.”
