De Poolse bisschoppen gaan het katholieke persbureau KAI hervormen “om financiële redenen” – én om “desinformatie te minimaliseren”. De hoofdredacteur spreekt van een “oplossing uit totalitaire tijden” en dient zijn ontslag in.
“Deze hervormingen zijn oppervlakkig en overbodig”, aldus Marcin Przeciszewski, hoofdredacteur en voorzitter van het Katholiek Informatieagentschap (KAI) in Polen – een van Europa’s grootste katholieke persdiensten.
“We hebben geprobeerd om eerlijke en verantwoorde berichtgeving te brengen over allerlei onderwerpen, in plaats van louter propaganda. Maar de meeste bisschoppen lijken te vinden dat KAI zich moet beperken tot pr-achtige apologetiek.”
Przeciszewski beschuldigt de Poolse bisschoppen ervan zijn agentschap “feitelijk te liquideren” door “elke vorm van journalistieke autonomie” onmogelijk te maken.
Zijn vertrek volgt op een grote reorganisatie die is opgezet door de woordvoerder van de bisschoppenconferentie, jezuïet Leszek Gęsiak. Die hervorming houdt in dat KAI wordt ondergebracht in een nieuwe ‘Mediagroep van de Bisschoppenconferentie’, die wordt geleid door de 60-jarige pater Gęsiak zelf. Hij werd op 6 juni herbenoemd als woordvoerder voor een tweede termijn van vijf jaar.
De huidige bisschoppen verwarren onze rol met die van een pr-afdeling
Het nieuwe mediaproject, dat al in maart werd goedgekeurd maar nog niet officieel is aangekondigd, werd opnieuw besproken tijdens de plenaire vergadering van de bisschoppen van 10-12 juni in Katowice. Een definitieve beslissing werd uitgesteld in afwachting van juridisch advies.
Przeciszewski vertelt dat KAI-journalisten zelf ook juridisch advies hebben ingewonnen over de hervormingsplannen en “ondersteunende reacties” hebben ontvangen van veel collega-journalisten.
“Alles wat KAI publiceerde was volledig in overeenstemming met de leer van de Kerk. We begrepen heel goed wat onze redactionele taak was”, aldus Przeciszewski. “Maar veel van de huidige bisschoppen verwarren onze rol met die van een pr-afdeling en begrijpen niet dat katholieke media een zekere mate van onafhankelijkheid nodig hebben om hun taak goed te kunnen uitvoeren.”
KAI werd in 1993 opgericht door de Poolse bisschoppenconferentie als het eerste katholieke persbureau in het postcommunistische Oost-Europa. Al 32 jaar staat Przeciszewski aan het roer. Het agentschap heeft een redactieraad van vijf bisschoppen, momenteel onder voorzitterschap van aartsbisschop Adrian Galbas van Warschau.
KAI werkt samen met andere katholieke persbureaus, zoals Kathpress uit Oostenrijk en het Duitse KNA. Ook werkt het nauw samen met Opoka.pl, een onlineplatform dat in 1998 door de Poolse bisschoppen werd opgericht en sindsdien is uitgegroeid tot een belangrijke Poolse katholieke nieuwssite.
Gęsiak zei tegen het Poolse persbureau PAP dat zijn hervormingsvoorstel het resultaat was van langdurig overleg binnen de bisschoppenconferentie over “de functionele principes” van katholieke media. Volgens hem bestond er onder de bisschoppen “geen twijfel” dat KAI en andere katholieke mediakanalen “hervormd” moesten worden – “vooral om financiële redenen” – en dat het essentieel is dat de inhoud van KAI “in overeenstemming wordt gebracht met de boodschap van de bisschoppen.”
Volgens Gęsiak hadden de bisschoppen er jarenlang moeite mee gehad dat Przeciszewski en zijn redactie “rechtstreeks kritiek” uitten op bepaalde recente beslissingen. “We constateren al enige tijd financiële problemen bij KAI en Opoka, terwijl sommige KAI-berichten niet volledig overeenkomen met de institutionele boodschap van de katholieke Kerk in Polen”, aldus de jezuïet. “Het doel is de uitgaven van onze mediaorganisaties te optimaliseren en desinformatie te minimaliseren.”
Przeciszewski verwerpt die beweringen. Het persbureau houdt zich volgens hem aan internationale journalistieke standaarden en is bedoeld om de officiële communicatie van de bisschoppenconferentie aan te vullen met “aantrekkelijke berichtgeving die aansluit bij de noden van de media”.
Katholieke media moeten niet alleen informeren – ze moeten ook problemen binnen het kerkelijk leven bespreekbaar maken
De journalistieke autonomie van KAI is juist een voordeel voor de Kerk, betoogt hij, omdat het de mogelijkheid biedt om “het katholieke standpunt in het publieke debat te presenteren” zonder dat de bisschoppen daar zelf direct bij betrokken hoeven te zijn.
Volgens Przeciszewski zou het hervormingsplan van pater Gęsiak de geloofwaardigheid van KAI als medium vernietigen, omdat alle besluiten dan “verplicht en onmiddellijk” zouden moeten worden uitgevoerd.
“Behalve dat dit in strijd is met de wet – mediagroepen of consortiums moeten de autonomie van de bestuursorganen van hun leden respecteren – betekent dit een terugkeer naar praktijken uit totalitaire tijden”, aldus de KAI-hoofdredacteur. “Dit zal schadelijk zijn voor de Kerk in Polen, zeker gezien de enorme mediavraagstukken waar zij in deze moeilijke tijden voor staat.”
Hoewel KAI soms juist werd bekritiseerd omdat het te dicht tegen de officiële kerkelijke lijn aan zou zitten, speelde het bureau een rol in het aan de kaak stellen van het toedekken van seksueel misbruik door Poolse bisschoppen. Zo uitte het scherpe kritiek op het besluit begin juni om de Poolse aartsbisschop Wojciech Polak te ontslaan als leider van een team van experts dat een onafhankelijke commissie moest oprichten die misbruik van minderjarigen door geestelijken moest onderzoeken.
Andere berichten van KAI die de Poolse bisschoppen tegen de borst stuitten, waren onder meer een interview op 28 april met theologe Monika Białkowska, die zei dat de Kerk geen behoefte heeft aan “een klerikale kaste die haar eigen taal spreekt en niet met mensen in gesprek wil gaan.”
“Onze medewerkers willen eerlijke journalisten zijn en geen pr-mensen, maar dat lijkt steeds moeilijker te worden”, aldus Przeciszewski, die voor zijn verdiensten voor de Kerk werd onderscheiden met de pauselijke Gregoriusorde.
“Katholieke media moeten niet alleen informeren – ze moeten ook problemen binnen het kerkelijk leven bespreekbaar maken. Helaas lijkt men dat soms vergeten te zijn.”
