Dit jaar vieren twee filmiconen een mijlpaal: The Sound of Music bestaat 60 jaar en Sissi kwam 70 jaar geleden uit. Francis van Broekhuizen vertelt waarom deze films nog steeds generaties betoveren en welke katholieke elementen erin doorschemeren.

“Het zijn typische kerstklassiekers, terwijl de films niet eens over Kerstmis gaan. Home Alone is natuurlijk écht Kerst, maar The Sound of Music vertelt een mooi verhaal over hoop en liefde, en dat past óók bij Kerst”, zegt Francis van Broekhuizen. En Sissi? “Die film is heerlijk nostalgisch: mooie jurken, een zoetsappig liefdesverhaal en actrice Romy Schneider. Het roept herinneringen op uit je jeugd, en daarom kijken mensen er steeds opnieuw naar.”

Kerstmis roept bij veel mensen herinneringen op aan lichtjes, gezelligheid en oude tradities. Filmklassiekers spelen daarbij een belangrijke rol. Volgens de operazangeres, die ook Moeder-Overste speelde in de Nederlandse musical van The Sound of Music, bieden ze troost en een bron van nostalgie.

Onverminderd populair

Het eerste deel van de Sissi-trilogie kwam in 1955 uit en vertelt het sprookjesachtige verhaal van de jonge keizerin Elisabeth van Oostenrijk. De filmserie laat het hofleven zien met al zijn protocollen en combineert romantiek met lichte humor en mooie kostuums. Hoewel het verhaal historisch niet altijd klopt, spreekt de combinatie van pracht en praal, romantiek en nostalgie mensen onverminderd aan.

The Sound of Music (1965), een Amerikaanse musicalklassieker, is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Maria von Trapp. Maria leert als gouvernante de kinderen van de strenge kapitein Von Trapp zingen, en de film toont hoe liefde en muziek uiteindelijk de familie samenbrengen. Het verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van het opkomende naziregime. De film won vijf Oscars en is nog steeds wereldwijd geliefd vanwege de liedjes.

Voor Van Broekhuizen heeft The Sound of Music een bijzondere persoonlijke betekenis. Ze zag de film voor het eerst op vijfjarige leeftijd, via de Betamax-videoband die haar vader had gekocht. De film heeft haar sindsdien nooit meer losgelaten. “Ik heb hem meer dan 160 keer gezien.”

‘Beste van alle werelden’

Een paar jaar geleden vertolkte ze zelf de musicalrol van Moeder-Overste. “Wat me aantrok in die rol? Die zit al mijn hele leven in mij. Ik heb jarenlang in een klooster de Mis gediend en ken het leven daar van binnenuit. Het kloosterleven geeft geborgenheid, je leeft met elkaar in een groep, er is stilte en je kunt je diepste gedachten onderzoeken. Het is een leven in het spoor van Christus, en dat vind ik erg aantrekkelijk.”

Maar Van Broekhuizen heeft ook een erg duidelijke theatrale, extraverte kant. “Toen ik Moeder-Overste mocht spelen, kon ik die kanten combineren. Ik kende het kloosterleven uit ervaring, ben katholiek opgevoed, en snap de rituelen. Een habijt aandoen voelde voor mij vanzelfsprekend. Tegelijkertijd is het een musical waarin Moeder-Overste het mooiste lied mag zingen: Climb Every Mountain. Voor mij raakte die rol het beste van alle werelden.”

Mooie boodschap

Een van de meest tijdloze scènes uit The Sound of Music is voor haar het moment waarop de kapitein zijn kinderen hoort zingen. “Ze zijn net uit een boot in het water gevallen en hij staat voor zijn gevoel voor schut voor zijn nieuwe verloofde. Hij ontslaat het kindermeisje Maria omdat hij vindt dat ze de kinderen niet goed opvoedt. Maar dan hoort hij zijn kinderen zingen: iets wat ze van Maria geleerd hebben en wat hem doet denken aan zijn overleden vrouw. Het moment verzacht zijn diepe verdriet en hij omhelst zijn kinderen voor het eerst.”

Bekijk de filmscène hier: 

Maria moet later terug naar het klooster, wat ze jammer vindt, want ze heeft nog niet door dat ze eigenlijk verliefd is op de kapitein. Moeder-Overste begeleidt haar daarbij, geeft haar ruimte om uit te leggen wat ze voelt, en laat haar zien dat ze goed is zoals ze is.

“Het gaat erom dat je soms door moeilijke bergen en dalen heen moet, dat je zelf verantwoordelijkheid neemt, maar dat er licht aan het einde is, gedragen door anderen of iemand die je niet had verwacht. Dat vind ik een hele mooie boodschap, vooral met Kerst, omdat het een donkere tijd is waarin mensen vaak geconfronteerd worden met eenzaamheid.”

‘Lekker kitsch’

Ook Sissi, de eerste film in de serie over de katholieke keizerin, is na zeven decennia nog steeds populair en wordt elk jaar opnieuw uitgezonden op tv. “Het succes van Sissi zit hem in het lieve, zoetsappige, totaal verkeerd voorgestelde levensverhaal van Elisabeth. Het is niet de werkelijkheid. Maar net zoals je af en toe iets lekkers eet terwijl je weet dat het ongezond is, zo is dit lekker kitsch. Het verhaal bevat ingewikkelde liefde, een strijd met een vervelende schoonmoeder, en een happy end. Het heeft van alles in zich voor iedereen.”

Van Broekhuizen ziet in beide films katholieke elementen terug. “In The Sound of Music gaat het om zorg voor elkaar, liefde overwinnen en trouw blijven aan principes, zoals de kapitein die weigert zich aan de nazi’s te onderwerpen. In de Sissi-films zie je wel vieringen en rituelen, maar die zijn meer decor. Het verhaal gaat vooral over haar als gekooide vrije vogel, niet over haar geloof.”

Levensles

Van Broekhuizen haalde ook een persoonlijke levensles uit haar rol. “De zin: ‘als God ergens een deur dicht doet, doet Hij ergens anders een raam open’ heb ik tijdens de coronatijd ervaren. Theaterdeuren gingen dicht, werk viel weg, kunst en cultuur verdwenen uit het gesprek, maar er gingen ook weer raampjes open. Je moet ze zien en benutten.

Dat is een levensles: wees niet bang voor onverwachte wendingen, er is altijd een andere weg. Zo probeer ik dat ook mee te geven aan mensen: als je denkt dat iets een einde is, kijk waar nieuwe mogelijkheden liggen. Er is altijd een route die je kunt volgen, ook al had je die niet verwacht. Dat geeft hoop, iets wat ik mooi vind om te delen met het publiek, zeker rond Kerst.”

Bijbelse boodschap

Zelf kijkt Van Broekhuizen elk jaar A Christmas Carol, in welke versie dan ook. “Het verhaal gaat over een man die egoïstisch en gierig leeft en daardoor eenzaam is. Dan komen de geesten van verleden, heden en toekomst, en hij leert dat hij zijn talenten niet voor zichzelf moet houden. Dat is een bijbelse boodschap, want wie deelt, ontvangt in meervoud terug.”

Het mooie van kerstfilms vindt ze dat ze een gevoel van hoop, liefde en verbondenheid geven. “Ze herinneren ons eraan dat we verantwoordelijkheid hebben, dat we ons best moeten doen, maar ook dat er altijd licht en steun is, vaak van onverwachte kanten.”