Vorig jaar met Kerstmis schreef ik op deze plek over ophef die er toen was over een pro-Palestijnse kerststal in het Vaticaan. Ik schreef dat wat je daar verder ook van vindt, het eigenlijk vooral iets goeds zegt over de blijvende zeggingskracht van het kerstverhaal.

Hoewel het zeker niet mijn scherpste commentaar ooit was – ik wilde graag de kerstvrede bewaren – kreeg ik daar toch verrassend veel boze reacties op. Wat het punt ook wel weer illustreerde: het zo iconische beeld van de kerststal roept inderdaad steevast hevige emoties op.

Brusselse stallenrel

In Brussel kan men er ook over meepraten. Daar moest men onlangs extra veiligheidsmaatregelen nemen nadat het hoofd van het kindje Jezus was gestolen uit de stal op de Grote Markt.

Die stal was eigenlijk vooral zo controversieel omdat men bij de presentatie van de vrij abstracte stoffen beelden zo onverstandig was geweest iets braafs te bazelen over ‘inclusiviteit’. Dat werkt natuurlijk als een rode lap op de stier bij mensen die overal een groot woke-complot achter vermoeden om ‘onze tradities’ kapot te maken.

De eigenlijke traditie

Ik moest eerlijk gezegd vooral grinniken om de laconieke reactie van de woordvoerster van de Brusselse burgemeester in de media: “Het gebeurt helaas elk jaar. Het hoofdje wordt snel vervangen.”

Niet de kerststal maar de ophef erover lijkt kortom de eigenlijke traditie zijn. Ik vraag me ook af hoeveel van de boze Brusselaars met Kerstmis nog een kerk van binnen zien.

Kritiek op Trump

Maar de trofee voor meest opmerkelijke stallenwoede van het jaar gaat wat mij betreft naar de Sint-Susannaparochie in Dedham, in de VS. Daar ontbreken Jozef, Maria en kindje Jezus volledig in het tafereel, en staat er in plaats van de Heilige Familie een bord met de tekst ‘ICE was hier’.

Onverholen kritiek dus op de Amerikaanse immigratiedienst die momenteel op gezag van het Trump-regime regelrechte razzia’s aan het uitvoeren is om illegalen op te sporen en uit te zetten.

‘Verdeeldheid’

Hoewel de Amerikaanse bisschoppen toch ook kritisch zijn op het hardvochtige migratiebeleid van Trump, vonden velen dit statement toch wat te gortig. De aartsbisschop van Boston wilde dat de parochie de stal afbrak omdat die “politieke verdeeldheid” zaait en politieke boodschappen sowieso niet thuis zouden horen in een religieus tafereel. De plaatselijke pastoor houdt vooralsnog zijn poot stijf.

Terecht wat mij betreft. Ik snap de ongemakkelijke positie van de aartsbisschop natuurlijk wel, maar het hele punt is dat de kerststal ongemakkelijk moet zijn. Je kunt politiek niet uit de kerststal houden, want de kerststal zelf is per definitie het ultieme politieke statement. Alleen zijn wij geneigd dat te vergeten, omdat we er nu eenmaal liever een knus tafereeltje van maken, pittoreske decoratie op gezellige braderietjes met glühwein en opgespoten sneeuw.

Onze ellende

Ik vermoed dat mensen dus vooral boos zijn omdat ze niet willen dat de kerststal hen boos maakt. Maar écht respect voor ‘onze traditie’ begint bij het steeds weer herpakken van wat er eigenlijk mee gezegd wordt, toen en nu: hier, in de armoedige stal van onze zelf veroorzaakte ellende, laten wij onze Heiland geboren worden. Dat is ongemakkelijk, dat hoort ons boos te maken. In de eerste plaats op onszelf, niet op anderen die we onze stallenwoede verwijten.