Kerkhistoricus Peter Nissen schreef een kort maar krachtige inleiding in het Concilie van Nicea, dat in het jaar 325 plaatsvond. Het boek prikt vooral veel mythes en misverstanden door.
In eigen land en in het buitenland wordt uitgebreid stilgestaan bij het feit dat er 1700 jaar geleden een groepje bisschoppen samenkwam in een Turkse badplaats. Maar waarom eigenlijk?
Ik bedoel niet: waarom kwamen die bisschoppen 1700 jaar geleden samen? Want dat weten we wel zo ongeveer: om wat populaire dwalingen te bestrijden, een gezamenlijke geloofsbelijdenis te formuleren en een gezamenlijke paasdatum te kiezen. Nee, ik bedoel: waarom staan we daar 1700 jaar later eigenlijk nog bij stil?
Een prijzenswaardige poging om die vraag te beantwoorden werd onlangs ondernomen door kerkhistoricus Peter Nissen. Zijn dunne en verrassend toegankelijke boekje De erfenis van het Concilie van Nicea slaagt er vooral in om een heldere introductie te bieden in waar het in deze kerkvergadering nou eigenlijk om ging, en waarom dat tenminste toen erg belangrijk was voor de jonge en verdeelde christenheid.
Het raadsel van het belang dat we er nu nog aan hechten, wordt aanvankelijk eigenlijk alleen maar verdiept. Want Nissen ‘demythologiseert’ Nicea ook effectief: alles wat we ervan denken te weten, is namelijk gebaseerd op historische reconstructie achteraf, er is geen enkel (!) gespreksverslag van het hele concilie bewaard gebleven.
Die beroemde anekdote van de heilige Nicolaas van Myra die de ketterse bisschop Arius een rechtse directe gaf? Een veel latere legende, we weten niet eens of onze ‘Snieklaas’ er überhaupt wel echt bij was. En met de formulering van de beroemde geloofsbelijdenis was de kous ook helemaal niet af – de theologische haarkloverijen gingen vrolijk door in de decennia erna, en ook aan dat credo werd nog eeuwenlang driftig gesleuteld tot het z’n huidige vorm kreeg.
Maar daar begint voor Nissen het eigenlijke antwoord op de vraag, hoe onbevredigend dat ook mag zijn. Het christendom is nu niet minder verdeeld dan toen. Eensgezindheid is even ver weg, oecumenische en synodale gesprekken zijn niet minder rommelig – geen conclusie, hoe stellig geformuleerd ook, is ooit echt in steen gebeiteld. Nog veel meer dan de Drie-ene God die wij belijden, onthulde Nicea de ziel van de mensen die Hem met horten en stoten belijden. Ook dat is het gedenken waard.
|  |
