Een cameraploeg van het NOS-journaal bezocht laatst de Sint-Janskathedraal in ’s-Hertogenbosch en vroeg daar aan mensen waarom ze een kaarsje opstaken bij de Zoete Moeder. Veel van de antwoorden kwamen neer op: vanwege de spanningen op het wereldtoneel.

Zo weinig lichtpuntjes

Ook een van de kosters van de Sint-Jan, broeder Rangel, bevestigde dat voor de camera. Dik tienduizend kaarsjes in één week stonden er op de teller, veel meer dan normaal. En de reden wist deze broeder ook: “Het is een reactie op wat er in de wereld gebeurt.”

Oorlog en oorlogsdreiging, een politiek discours dat grenst aan de krankzinnigheid, grote belangen die er spelen, waarvan we akelig weinig weten, behalve dat het niet ons belang is, en al helemaal geen algemeen belang. Zo veel mensen die in de kou staan, figuurlijk maar niet zelden ook letterlijk, zo weinig lichtpuntjes. Het is inderdaad om moedeloos van te worden.

Meerdere strategieën

Er bestaan meerdere strategieën om met die machteloosheid om te gaan. We kunnen onze toevlucht nemen tot de stellige meningen, of het nou stoere ideologieën zijn of cynische samenzweringstheorieën. Die kunnen we dan met veel bravoure verkondigen, zodat het lijkt alsof wij het wel snappen en zo de illusie hoog kunnen houden, voor anderen maar ook voor onszelf, dat wij toch een beetje controle over de situatie hebben.

We kunnen eraan ontsnappen door weg te kijken. De tv uit te zetten, de krant op te zeggen. Soms lijkt dat ook inderdaad het meest verstandige om te doen. Maar wat dan? Doen alsof er niks aan de hand is heeft ook z’n grenzen. Het zogenaamd zorgeloze leven dat blijft hangen in alledaagse gemakken en geneugten bevredigt op de lange duur ook niet.

De enige echt gezonde keuze

De derde strategie is die van de mensen die de NOS in beeld bracht. Mensen die een kaarsje gaan opsteken. Hoe gelovig of kerks ze verder zijn, weten we niet, en het doet er ook niet eens toe. Ze maken de enige echt gezonde keuze, de enige echt katholieke keuze. Ze accepteren de onmacht in een simpel gebaar, een onbeduidend ritueel, waarmee men de zorgen niet opheft, maar wel uit handen geeft, in een hogere hand legt.

De mensen die kiezen voor de eerste strategie, die van de stellige meningen, zullen hun neus daarvoor ophalen. Die zien dat kaarsje als onnozel bijgeloof van mensen die de realiteit niet aankunnen en hun toevlucht zoeken in de (valse) hoop. Degenen die kiezen voor de tweede strategie, het wegkijken, vinden de kaarsjesbranders juist veel te wanhopig. Maak je toch niet zo druk, leef gewoon lekker je leven, waarom zou je gaan zitten piekeren in een koude kapel?

Echte hoop

Wat denken we eigenlijk dat hoop en wanhoop zijn? Een roze bril versus een pikzwarte bril? Redeloos optimisme versus bodemloos pessimisme? Welnee. In werkelijkheid liggen hoop en wanhoop helemaal niet zo ver uit elkaar. Het zijn eerder de wisselende stemmingen van hetzelfde hart, het biddende hart dat de wereld met zorg en barmhartigheid beziet.

Een vrouw die in het genoemde journaalitem zei te bidden voor vrede, voegde daar ogenblikkelijk wat bedrukt aan toe: “Maar ik heb er geen moed in.” Toch stak zij dat kaarsje aan, als een universele uitdrukking van de onsterfelijke hoop ondanks alles. En met haar doen tienduizenden anderen dat, mensen die je normaal gesproken zelden op het journaal ziet, maar nu wel.

En dat geeft mij toch hoop – kleine en kwetsbare, maar toch ook al te echte hoop.