fbpx
<

Geef om katholieke journalistiek

doneer
Archief

Hitlers filosofen

KN Redactie 10 december 2015
image

Feit is dat Hitler nooit zo’n massafenomeen had kunnen worden, als zijn gedachtegoed niet inspeelde op de tijdgeest. Ernst Haeckel had het darwinisme gepopulariseerd. De ‘rassenpaus’ prof. Hans F.K. Günther gold als het wetenschappelijke nazi-brein (en zette zijn eugenetica na de oorlog vrolijk verder).

Omstreden boek

Was er dan geen academisch verzet? Volgens Yvonne Sherratt nauwelijks. In dit nogal omstreden boek wil ze aantonen hoe met name filosofen zich voor Hitlers karretje lieten spannen en hoe anders met hen korte metten werd gemaakt. Speciale aandacht krijgt daarbij de conservatieve katholieke denker en musicoloog Kurt Huber, die in 1943 door de nazi’s is geguillotineerd. Huber maakte deel uit van de Weisse Rose, de verzetsgroep in München.

Filosofische triumviraat

Sherratt valt Safranski bij door Hitlers vriend Dietrich Eckart te citeren. Deze verklaarde Fichte, Schopenhauer en Nietzsche tot het “filosofische triumviraat van het nationaalsocialisme”. Daarbij is dan ook het gedachtegoed van Kant (een notoire antisemiet, volgens Sherratt) en Hegel (met zijn verheerlijking van de staat) inbegrepen.

Academische implementatie

Maar de nieuwe visie moest ook academisch worden geïmplementeerd. Daarvoor had Hitler zijn ideoloog Alfred Rosenberg. Die delegeerde de hervorming van de universiteiten aan dr. Alfred Bäumler en prof. Ernst Krieck, die plezierig het opportunisme konden benutten van de jurist Carl Schmitt en de nauwelijks minder spontane medewerking die de grote Duitse denker van dat moment, Heidegger, aan het regime gaf. Sherratt geeft veel aandacht aan diens lange buitenechtelijke verhouding met Hannah Arendt, waar deze nooit van los is kunnen komen. Ook behandelt zij andere slachtoffers als Adorno en Benjamin die echter als Joden hoe dan ook door Hitler vervolgd zouden zijn.

Kritiek

Zoals gezegd heeft dit boek nogal wat kritiek gekregen, onder meer van Sir Richard Evans. De Britse historicus hekelt historici die denken op te moeten treden als naoorlogse aanklagers. Evans prees destijds From Darwin to Hitler van Weikart, dus van gepikeerd academisch snobisme kan hij niet worden verdacht. Zonder aan diens kritiek te willen afdoen, ben ik het toch meer eens met John Gray, dat “Sheratt’s focus op mensen een zwakheid kan zijn, het is ook een van de sterke kanten van het boek”. Het is leuk om te weten dat Adorno ooit Greta Garbo tegen het lijf liep en dat Vera Lynn openlijk haar afkeer van Carl Schmitt uitsprak.

Yvonne Sherratt, Hitler’s Philosophers. Uitg. Yale U.P., 302 pp., geb., € 38,99, ISBN 978 0 300 15193 0