fbpx
<

Geef om katholieke journalistiek

doneer
Archief

Uitgelekte encycliek geeft veel denkstof

KN Redactie 23 juni 2015
image

Een voorlopige versie van de encycliek lekte maandag uit. Tot grote woede van het Vaticaan, dat de verantwoordelijke journalist, de gereputeerde vaticanist Sandro Magister, voor straf zijn accreditatie ontnam. Een niet erg sportieve reactie, want als documenten uitlekken, betekent dit allereerst dat het Vaticaan zijn eigen zaakjes niet voor elkaar heeft.

Of het wijs is openlijk te kiezen voor de opvatting dat de huidige klimaatveranderingen mede door de mens worden veroorzaakt, is een open vraag. Was dit nodig? Paus noch Vaticaan beschikken immers over een bijzondere expertise in die kwestie vol politieke onder- en boventonen. Men kan later door de feiten worden weerlegd. Wel is de paus zo verstandig zich te beroepen op “talloze” wetenschappelijke publicaties en dekt hij zich daarmee enigszins in. Als hij zich vergist, is het in commissie.

Verder is het een verrassend rustige encycliek, een mooi en rijk betoog met veel stof tot overdenking. Het pauselijk schrijven richt zich tot alle bewoners van het “gemeenschappelijke huis” dat onze aarde is. Wel is het moeilijk niet te denken aan bepaalde, door sommigen voor ‘marxistisch’ uitgekreten passages in de apostolische exhortatie Evangelii gaudium, als de paus winstmaximalisatie aanwijst als een factor die leidt tot “conceptuele misvorming van de economie”. Dat moge zo zijn, juist de economieën die winstmaximalisatie ideologisch in de ban gedaan hebben, zijn het meest vervuilend en het minst effectief als het gaat om armoedebestrijding. Omgekeerd zijn het de kapitalistische landen die vooroplopen in milieubewustzijn, milieutechniek en sociaal bewustzijn. Opkomende economieën hebben daar weinig tijd voor, wat ook te begrijpen is.

De paus keert zich in zijn encycliek tegen een wetenschappelijke visie, die de mens vanuit de evolutieleer restloos denkt te kunnen verklaren. Ook al zijn met de mens “evolutieprocessen” gemoeid, toch draagt hij in zich een nieuwheid die zo niet volledig verklaard kan worden. De paus sluit daarmee aan bij een inzicht dat ook in de wetenschap terrein wint. “Het vermogen na te denken, de rede, de creativiteit, de interpretatie, de artistieke verwerking en andere oorspronkelijke vermogens wijzen op een uniekheid die het bereik van de fysica en biologie overstijgt”, aldus de paus. Dat is ook wat de atheïstische filosoof Thomas Nagel betoogt in zijn spraakmakende essay Geest en kosmos (2012).

Van ondergeschikt belang, maar toch wel verrassend is dat de optimistische paus Franciscus zich in zijn encycliek mede baseert op het profetische maar zwaarmoedige Das Ende der Neuzeit van priester-denker Romano Guardini. Mogen we van deze paus binnenkort een opening van diens zaligverklaringsproces verwachten?