Een pelgrimage naar Lourdes zat er eind negentiende eeuw voor de doorsnee Limburger niet in. Daarom werd precies honderd jaar geleden het startschot gegeven voor de bouw van een exacte kopie van de beroemde Mariaverschijningsgrot, maar dan in Valkenburg.
Nederland telt zo’n 120 Lourdeskapellen in allerlei vormen en maten, maar ooit waren het er meer. Zeker 35 zijn er verdwenen. De oudste, uit 1874, staat in Maastricht.
Even verderop, in Valkenburg, viert men dit jaar dat pastoor Willem Hermans een eeuw geleden het startsein gaf voor de bouw op de Cauberg van een exacte replica op gelijke schaal van de Mariaverschijningsgrot van Massabielle in Lourdes. Hij betaalde die grotendeels uit eigen zak.
Hermans’ voorganger, pastoor Ferdinand Sarton, komt rond 1900 al op het idee om de Lourdesgrot na te bouwen. Voor zijn parochianen en – iets nieuws voor het Geuldalstadje – voor toeristen.
Het katholieke dagblad De Tijd noemde hem in mei 1915 bij zijn veertigjarig priesterjubileum “een kunstkenner als slechts weinigen” en schreef dat Sartons “tactvol optreden meermalen ernstige conflicten weet te voorkomen tusschen de bevolking, die politiek vaak zeer scherp tegenover elkaar stond”.
Na de oprichting in 1885 van VVV Het Geuldal komt het toerisme in Valkenburg behoorlijk snel op gang. Dat krijgt een extra impuls in 1913, wanneer de spoorverbinding voor het vervoer van Limburgse steenkool naar het noorden wordt verbeterd en een weekendje Zuid-Limburg de Randstad lokt.
Pas in 1924, twee jaar na zijn overlijden, komt Sartons plan in een stroomversnelling. Op de Cauberg vindt het kerkbestuur een geschikte bouwplek: een oude schapenwei. De gemeente is eigenaar en wil de wei voor 25 gulden wel verkopen.
J. de Ras, een architect uit Maastricht, reist naar Lourdes om niet alleen de grot, maar ook de sacristie de processieweg en het voorplein, de Esplanada, precies op te meten. Ingehuurde bouwvakkers gaan in 1926 zo enthousiast aan de slag dat ze veel te veel mergel weghakken.
Om de kosten te drukken, nemen vrijwillige parochianen hun taak over. Ook dan blijft de niet onbemiddelde Hermans een groot deel van de rekeningen uit eigen zak betalen. Drie maanden nadat de eerste pikhouweel de mergel in gaat, staat het door de familie Diepen geschonken Mariabeeld uit Lourdes al in de grot, die nog in aanbouw is.
Pas nadat de overburen, de paters van de Heilige Harten, zich ermee gaan bemoeien en de Valkenburgse beeldhouwer Jos Eymael opzichter wordt, komt er meer orde in het project. “De onbesuisde schade wordt hersteld met beton. De gipsen kopie van de grot die pater Jerôme Koolen maakte na zijn bezoek aan Lourdes dient voor hen als voorbeeld”, vertelt Wim ter Beek, curator van de jubileumtentoonstelling die hij in Museum Valkenburg inrichtte.
De pater bracht ook een heel bijzonder cadeau van de familie Soubirous mee: vier relikwieën van Bernadette, die dan nog niet heilig is verklaard.
“Valkenburg ontwikkelde zich in de jaren twintig van de vorige eeuw steeds meer tot een toeristische trekpleister. Door de opkomst van industrie en mijnbouw kwamen nieuwe invloeden naar Zuid-Limburg”, vertelt Ter Beek.
“De initiatiefnemers wilden dat de grot een spiritueel tegenwicht zou bieden. In alle veranderingen die op Valkenburg afkwamen moest het een plaats zijn voor bezinning en geloof.”
In de Tweede Wereldoorlog speelt de Lourdesgrot een bijzondere rol. De Duitse bezetter verbiedt processies, maar pastoor Ad Welters besluit daar tegenin te gaan. In 1942 en 1944 trekken duizenden deelnemers in processie door de wei boven de grot.
Het verzet van de anti-Duitse kapelaan Hub Hennekens is andere koek. Hij citeert uit de anti-nazipreken van de Duitse bisschop Clemens August von Galen en stencilt en verspreidt diens teksten. Na zijn arrestatie in 1942 belandt hij in Dachau. In juni 1945 heet Valkenburg hem weer welkom met een Mis in de Lourdesgrot.
Miraculeuze genezingen, zoals de 72 in Lourdes die door het Vaticaan als wonderbaarlijk zijn aangemerkt, waren er in Valkenburg niet. Wel hebben velen er hoop, troost of rust gevonden. Spirituele genezingen, maar geen medische wonderen.
De expositie 100 jaar Lourdesgrot Valkenburg 1926-2026 is tot en met 27 november te zien in Museum Valkenburg.
