Redacteur Nieuwe Media
De KRO-NCRV staat voor zware uitdagingen: meer dan 100 miljoen euro aan bezuinigingen op de publieke omroep, dalende lineaire kijkcijfers en een omroepbestel in transitie. Moeilijke keuzes moeten gemaakt worden, maar de medewerkers van de omroep voelen zich allesbehalve verslagen.
Op 5 maart werd duidelijk hoe concreet de gevolgen van de bezuinigingen kunnen zijn. De KRO-NCRV maakte bekend dat naar schatting 35 arbeidsplaatsen verdwijnen en dat verschillende programma’s worden geschrapt, waaronder het zingevingsprogramma Zin in morgen. Volgens de omroep vallen de klappen momenteel met name bij programmamakers.
De bezuinigingen op de publieke omroep zijn al langer aangekondigd, maar de precieze gevolgen voor redacties en programma’s worden pas dit jaar zichtbaar. Voor de omroep die de katholieke en protestantse identiteit in zich draagt, staat er extra veel op het spel. Want het zijn juist de levensbeschouwelijke programma’s die dreigen te verdwijnen tussen bezuinigingen en zendtijdherschikkingen.
De cijfers zijn inmiddels bekend in mediakringen, maar de impact ervan sijpelt langzaam door. Het vorige kabinet-Schoof kondigde een bezuiniging van zo’n 100 miljoen euro op de publieke omroep aan. Later werd dat uitgebreid met nog eens 50 miljoen euro structureel. Het huidige kabinet heeft besloten die extra 50 miljoen terug te draaien, maar er blijft een bezuiniging van 106 miljoen euro overeind staan.
“De gesprekken over de invulling van die vermindering lopen nog”, legt woordvoerder Matthijs de Bruijn uit. “Wat er wel duidelijk is: het geld dat eventueel vrijkomt gaat waarschijnlijk niet terug naar programmering, maar naar investeringen in innovatie en distributie, met name de online transitie.”
De bezuiniging raakt de KRO-NCRV langs twee kanten tegelijk. Niet alleen financieel, maar ook door de nieuwe kanalenstrategie van de NPO. NPO 3 wordt een evenementenkanaal en etalagekanaal voor NPO Start. De jeugdprogrammering verschuift van NPO 3 naar NPO 2 en de vooravondprogrammering verdwijnt volledig. Alles wat voor kwart voor acht wordt uitgezonden, stopt.
Reinder van Dijk, afdelingshoofd Levensbeschouwing, vat de consequentie kernachtig samen: “Heel veel levensbeschouwelijke programmering staat op zaterdagmiddag, zondagochtend en zondagmiddag. Dat zijn allemaal tijdslots op NPO 2 die straks vervallen, omdat daar kindertelevisie komt.”
Er zijn mensen die zich afvragen waarom de publieke omroep niet gewoon kan worden overgelaten aan marktwerking. “Als je kijkt naar de publieke omroep en naar commerciële partijen, zie je echt programmering die niet door de markt gemaakt zou worden”, zegt De Bruijn. “Of dat nou levensbeschouwelijke programmering is of bepaalde jeugdprogrammering.”
'Ik vind dat een taak voor de KRO-NCRV: jonge mensen begeleiden in hun leven, op basis van christelijke normen en waarden.'
Van Dijk stelt een principiëlere vraag aan de orde: mag levensbeschouwelijke programmering eigenlijk meer kosten? “Ik denk van wel en dat de NPO-begroting daarvoor wat meer budget beschikbaar zou mogen stellen.”
Hij legt uit dat programma’s als The Passion al deels worden gefinancierd door externe partners, waaronder de protestantse Kerk en de eigen vereniging. “We doen bij Levensbeschouwing heel vaak een beroep op externe partners omdat we niet voldoende middelen vanuit de NPO krijgen.”
Is levensbeschouwelijke programmering in tijden van toenemende secularisatie een luxe geworden? Van Dijk wijst het idee resoluut van de hand. “Het is een kerntaak van de KRO-NCRV.” Uit het SCP-rapport en het eigen God in Nederland-onderzoek blijkt dat jongeren van generatie-Z weliswaar niet meer naar de kerk gaan, maar wel degelijk op zoek zijn naar zingeving, legt hij uit.
“Vroeger was het de pastoor of de dominee die vertelde hoe je kon leven. Nu zijn er ontzettend veel influencers die prediken: ‘Ik heb het beste met je voor’. Maar is dat ook zo? Ik vind dat een taak voor de KRO-NCRV: jonge mensen begeleiden in hun leven, op basis van christelijke normen en waarden.”
Een van de meest in het oog springende veranderingen in het aanbod is het verdwijnen van Kruispunt van zijn vertrouwde tijdslot. Het programma stond jarenlang om tien over vijf op zondagmiddag op NPO 2, een plek die inmiddels is ingenomen door de Pauscast. Was dit een bezuinigingskeuze?
“Nee”, antwoord Van Dijk. “Op dat tijdstip bereikten we de doelgroep niet goed. We zijn in overleg met de NPO om te kijken of er een ander tijdstip is voor Kruispunt.” Zijn voorkeur is duidelijk: “Kruispunt heeft jarenlang op de zondagavond gestaan, rond half elf. Ik vind dat het echt een zondagavondprogramma is.”
De Pauscast, die het tijdslot overnam, is intussen een succes gebleken. Zowel op televisie als online wordt er goed naar gekeken, en het programma trekt aantoonbaar een jongere doelgroep. Van Dijk verwijst naar de periode rondom het conclaaf: “Het was een van de best beluisterde podcasts van Nederland. We hadden een dagelijkse editie, en we zagen dat heel veel jonge mannen onder de 35 jaar luisterden.” De Pauscast blijft het hele jaar op het huidige tijdslot staan.
Ook rond Het Geloofsgesprek – het programma dat voorafgaat aan de uitzending van de eucharistieviering – zijn veranderingen doorgevoerd die niet zonder pijn kwamen. De nieuwe opzet met meerdere presentatoren bleek onwerkbaar: het budget per aflevering was te beperkt en de opzet creëerde geen gevoel van nabijheid.
'Bij medewerkersbijeenkomsten is het absoluut een onderwerp: hoe zit dat straks, is mijn baan nog zeker?'
De KRO-NCRV besloot over te schakelen naar een ander format. De contracten van presentatoren Willien van Wieringen en Roderick Vonhögen voor het programma werden niet verlengd. “Dat vind ik heel jammer, want ik was inhoudelijk erg blij met hun bijdrage”, zegt Van Dijk. “Maar als je moet bezuinigen en naar een nieuwe opzet gaat, dan moet je ook keuzes maken.”
Van Dijk en De Bruijn bevestigen dat er onrust heerst op de redacties. Bij sommige omroepen in Hilversum weten medewerkers al definitief dat hun baan ophoudt. Bij de KRO-NCRV moet dat in de komende maanden duidelijk worden. “Bij medewerkersbijeenkomsten is het absoluut een onderwerp: hoe zit dat straks, is mijn baan nog zeker?” aldus De Bruijn.
Staat de wekelijkse eucharistieviering op tv onder druk? Van Dijk “kan niet ontkennen dat die niet onder druk staat”, bekent hij. “Maar we hebben gelukkig een vereniging met heel veel trouwe katholieke leden die ons helpen om ervoor te zorgen dat dit soort programmering ook in de toekomst gehandhaafd kan worden.”
Het paradepaard van de KRO-NCRV is The Passion, het paasspektakel dat inmiddels drie miljoen kijkers per jaar trekt. Opvallend is de verschuiving in het publiek: de kijkers worden steeds jonger. Onder de 35 jaar evenaart het programma bijna de kijkcijfers van Wie is de Mol?. “The Passion is eigenlijk net zoals het kruis: het is het verhaal tussen God en mensen, maar ook het verhaal met een maatschappelijke boodschap”, zegt Van Dijk.
Ondanks de bezuinigingen blijft er nieuw aanbod in de steigers staan. Zo wordt in 2026 40 dagen van je leven uitgezonden op NPO 2: een televisie- en podcastserie rondom de vastentijd, waarbij BN’ers daadwerkelijk gaan vasten. “Er is altijd veel aandacht voor de ramadan, maar ik vind het ook mooi dat de christelijke vastentijd wat meer in de kijker komt. Dit was al jaren een wens”, aldus Van Dijk.
Daarnaast draait de dagelijkse podcast Heilige van de dag met Roderick Vonhögen al enige tijd succesvol. Elke dag wordt het verhaal van een heilige op een toegankelijke manier verteld, en het programma trekt opvallend veel jonge luisteraars. Samen met de Kloostercast en de Pauscast vormt het een online aanbod dat de KRO-NCRV inzet om nieuwe, jongere doelgroepen te bereiken.
Op de achtergrond speelt een andere ingrijpende discussie: het voorstel om het omroepbestel te hervormen tot vier omroephuizen. De Bruijn schetst de voorgeschiedenis: een eerdere verkenning concludeerde dat er geen draagvlak was voor vijf of vier omroephuizen, maar mogelijk wel voor drie. Een politieke motie heeft inmiddels het streven naar vier omroephuizen vastgelegd, met als streefdatum 2029.
De vraag dringt zich op of de KRO-NCRV in zo’n fusieconstructie zijn christelijke identiteit kan bewaren. De Bruijn is helder: “Een omroephuis is een stichting, en daaronder blijven gewoon merken bestaan. Het merk KRO-NCRV zou gewoon blijven bestaan naast het merk van een andere omroep.”
De hervorming is puur organisatorisch bedoeld: de verhouding tussen de NPO en de omroepen slagvaardiger en efficiënter maken. “De NPO gedroeg zich steeds meer als een organisatie die ook op de inhoud ging dicteren. Daar moet een scheiding in worden aangebracht.”
Of de katholieke stem na alle bezuinigingen en herstructureringen groter, kleiner of anders wordt? Van Dijk weigert in die termen te denken. “Ik denk dat die katholieke stem gewoon gehoord blijft. Omdat de KRO-NCRV gewoon een heel goed verhaal heeft, ook naar de toekomst toe. En daar is die katholieke stem wezenlijk onderdeel van.”
