Een internationale beweging waarin ondernemers, economen en vernieuwers vanuit eeuwenoude bronnen werken aan een nieuwe, sociale economie: dat is de Economy of Francesco. Sinds januari is er ook een Nederlandse tak, mede-opgericht door de Amerikaanse computerwetenschapper en ondernemer Melanie Rieback.
“Kom naar Assisi om met mij te praten over een nieuwe economie, een economie die leven brengt en geen dood, die inclusief en menselijk is en die niet ten koste gaat van onze planeet.”
Deze uitnodiging schreef paus Franciscus in 2019 aan jonge economen en ondernemers. Door de coronapandemie moest de fysieke bijeenkomst in Assisi wachten tot 2022, maar in een onlineconferentie kreeg de zogenoemde Economy of Francesco (EoF) meer vorm.
Inmiddels is de beweging vanuit Assisi uitgevlogen naar de rest van de wereld, met zogenoemde hubs van Benin tot Bangladesh en twaalf thematische dorpen rond thema’s als sociaal welzijn, landbouw en zingeving. Met een symposium in de voormalige abdij Mariënkroon in Nieuwkuijk werd de Nederlandse tak op 24 januari officieel gelanceerd.
“De EoF is een groep van katholieken en niet-katholieken die proberen een economie in de geest van de heilige Franciscus op te bouwen. Een economie die niet doodt”, vertelt Melanie Rieback, een van de oprichters van de Nederlandse hub van de EoF. “Voor mij is de EoF een manier om Christus’ liefde voor de armen over te brengen; in theologische woorden, maar ook in acties.”
De ondernemer is zelf pas zo’n anderhalf jaar bij de beweging betrokken. “Ik had erover gelezen, maar het was ver weg en buiten mijn bubbel. Maar toen ik in Kroatië was om te praten over post-growth economics [een economie waarbij economische groei niet centraal staat, red.], kwam ik in contact met Bruno Petrušić, een katholieke theoloog.”
“Hij heeft me uitgenodigd om te spreken op zijn EoF-zomerschool. Dat was een succes en daarna zijn we samen gaan werken aan een project binnen de EoF waarbij we startende ondernemers hielpen een bedrijf op te zetten.”
De EoF was tot voor kort dan wel onbekend terrein voor de van oorsprong Amerikaanse Rieback, werken aan een rechtvaardigere economie was dat zeker niet. Ze begon haar carrière in de computerwetenschappen met een specialisatie in computerveiligheid. Vanuit de academische wereld stapte ze over naar de industrie, waar ze computerbeveiligingsbedrijf Radically Open Security opzette. Negentig procent van de opbrengsten van de onderneming wordt gedoneerd aan goede doelen.
"Als je het Evangelie echt na wil leven, is het katholiek sociaal denken een uitstekende leidraad."
Ook in haar andere ondernemingen is ze telkens bezig met manieren waarop de economie eerlijker en socialer vorm kan worden gegeven. “De EoF heeft me de mogelijkheid gegeven spiritualiteit op een hele praktische wijze te verbinden met waar ik al mee bezig was”, legt Rieback uit. “Het is onderdeel van mijn geloofsreis geworden, een reis die uiteindelijk heeft geleid naar mijn doop aankomende Pasen.”
Het katholiek sociaal denken is een belangrijk fundament van de EoF en verraste Rieback positief bij haar eerste aanraking met de katholieke theologie. “Mensen noemen dat wel het best bewaarde geheim van de Kerk.”
Rieback snapt niet waarom: “Als je het Evangelie echt na wil leven, is het katholiek sociaal denken een uitstekende leidraad. Ook als je dieper ingaat op de bronnen: de Bijbel, de encyclieken, maar ook het werk van Thomas van Aquino en de vroege kerkvaders. Het is een schatkist. Die waarheden kun je uitdiepen en benutten.”
En die waardevolle bronnen kunnen naast inspiratiebron ook dienen als evangelisatiemiddel, denkt de ondernemer. “Het is een manier waarop we kunnen proberen christenen en niet-christenen samen te brengen. Het is politiek neutraal; het omvat een breed spectrum. In Rerum Novarum schreef paus Leo XIII bijvoorbeeld zowel over het opzetten van katholieke vakbonden als over de centrale rol van de familie.”
Rieback, afkomstig van de progressief-linkse flank, was al jaren gefrustreerd over politieke polarisatie en vond in de EoF en de katholieke bronnen een manier om daar tegenwicht aan te bieden. “Op dit moment zijn er zoveel mensen vijanden van elkaar. We moeten zorgen dat ze van elkaar gaan houden.”
“De EoF, het katholiek sociaal denken en de schriften hebben me de woorden gegeven om de ideeën waar ik al zo lang aan werk op zo’n manier uit te drukken dat je mensen verbindt in plaats van dat je ze uit elkaar drijft. Een beetje zoals Paulus, de ultieme bruggenbouwer. Ik heb ontdekt dat ik, als iemand vanuit progressief links, het gereedschap heb gekregen om een meer Paulusachtige aanpak te kiezen met alles wat ik ook professioneel al deed.”
"Hier in Nederland is er al veel aandacht voor nieuwe manieren om de economie vorm te geven."
Op de linkerflank hoeven ze echt niet allemaal christen te worden, benadrukt ze. “Maar je kunt wel ruimte creëren om op pluralistische basis samen te werken. En je kunt de goede kanten van de Kerk laten zien. Veel mensen zijn seculier en antichristelijk. Door de activiteiten vanuit de EoF kunnen ze misschien zien dat de Kerk meer is dan schandalen in de kranten of trauma’s uit het verleden.”
“Hier in Nederland is er al veel aandacht voor nieuwe manieren om de economie vorm te geven. Het grappige is dat mensen binnen dat vakgebied nauwelijks kunnen geloven dat het thema ook binnen het christendom een plek heeft.”
“Ik ben in gesprek met degrowth-groepen om misschien een presentatie te geven over Thomas van Aquino en degrowth [een beweging die stelt dat er welvaart mogelijk is zonder ongebreidelde groei, red.]. Normaal hoor je die twee dingen niet in dezelfde zin.”
Het symposium waarmee de Nederlandse tak van de EoF werd gelanceerd en waar lezingen over economische thema’s als steward ownership en impactvol beleggen werden afgewisseld met gebed en de Mis, was volgens Rieback een succes. “Er waren zo’n 25 deelnemers, vanuit verschillende achtergronden. Voor een eerste evenement, iets heel nieuws en tegen betaling, vind ik dat al best wel wat.”
“Het was ook mooi dat we het symposium konden organiseren op Mariënkroon, bij de Nederlandse tak van Focolare. Dat is ook een interessante groep. Chiara Lubich, de oprichter van Focolare, was ook de oprichter van de Economie van Gemeenschap, een van de inspiraties voor paus Franciscus om de EoF op te zetten.”
De Nederlandse hub zit nog in de opbouwfase, al zijn er voldoende ideeën voor volgende evenementen. “Ik kan me voorstellen dat we een leesgroep op gaan zetten om door de encyclieken te gaan, om zo het katholiek sociaal denken ook weer naar de katholieken te brengen. Want ik denk dat ook zij zich bewust moeten zijn van de schoonheid en waarheid die de teksten bevatten.”
“Er is het idee om het Opus Dei uit te nodigen om te spreken over de heiligheid van werk. Ik heb gehoord dat er een moslim was die geïnteresseerd is, dus misschien kan er een interreligieuze sessie worden georganiseerd waarin ook de islamitische visie op de economie aan bod kan komen.”
Rieback hoopt dat de EoF kan helpen om de verschillende christelijke ecosystemen samen te brengen. “Wat ik erg hoop is dat we kunnen bijdragen aan iets van eenheid.”
Nederland is wat haar betreft de ideale plek voor activiteiten van de EoF. “Nederland is heel veel tegelijk. Veel mensen, veel onderwijsinstellingen, veel industrie, veel welvaart. Tegelijkertijd is het ook een interessant missiegebied.”
Maar bovenal moet de Nederlandse hub van de mensen zijn: katholieken, protestanten en niet-christenen. “Er is ruimte voor velen om hun talenten, hun gaven en hun charisma in te brengen en eigen initiatieven op te starten. Iedereen is welkom om mee te doen.”
