Het verband tussen politiek en roeping is door de jaren heen vaker aangehaald in het christelijk-sociale denken. Wat meer centraal mag staan is de vraag waarom politiek, en in het verlengde daarvan democratische participatie, haar grondslag zou moeten vinden in een besef van roeping.
Stel: een gemeenteraad moet besluiten over de verdeling van schaarse middelen. Er is ruimte om óf extra te investeren in ondersteuning voor kwetsbare inwoners, óf om lasten voor andere groepen te verlichten.
Beide keuzes zijn verdedigbaar en hebben gevolgen. De cijfers geven inzicht, maar nemen de beslissing niet over. Uiteindelijk moet worden bepaald wat hier zwaarder weegt.
Roeping begint als een uitnodiging om ons leven te richten op een aanspraak die verder reikt dan het eigenbelang. Het ordent ons handelen niet vanuit voorkeur of puur praktische overwegingen, maar vanuit verantwoordelijkheid tegenover een ontvangen opdracht.
Ook binnen het bestuur veronderstelt elke keuze een uitgangspunt. Het ene wordt immers belangrijker gevonden dan het andere.
Waar richting niet expliciet wordt benoemd, verdwijnt die niet, maar wordt dit ingevuld door andere motieven. Een gebrek aan roeping leidt zo tot een andere invulling van motivatie en richting.
Ideologie, ambitie en pragmatisme dienen zich in dat geval vrijwel vanzelf aan. Ideologie ordent handelen vanuit een samenhangend stelsel van overtuigingen en geeft richting door vooraf vast te leggen wat wenselijk, rechtvaardig of waar wordt geacht.
Vanuit het perspectief van roeping ontstaat richting echter niet uit overtuiging, maar uit een ontvangen aanspraak die aan het handelen voorafgaat. Wanneer ideologie leidend wordt, ligt het antwoord al besloten in het eigen wereldbeeld; de concrete situatie kan dan niet langer werkelijk aanspreken, omdat het kader gesloten is.
Ambitie treffen we vooral aan in de beroepspolitiek; dat ordent handelen vanuit persoonlijk streven. Wie vanuit roeping denkt, kan ambitie niet als basis nemen, omdat dat de richting van het handelen uit het eigen streven laat voortkomen.
Pragmatisme ordent handelen vanuit wat haalbaar of bestuurlijk uitvoerbaar blijkt. Wanneer pragmatisme leidend wordt, volgt richting uit effectiviteit: wat werkt, wordt de norm, zonder dat wordt vastgesteld waarom het zou moeten werken.
Deze analyse blijft onvolledig wanneer hij alleen wordt gevoerd op het niveau van motieven en uitgangspunten. Richting krijgt pas betekenis in concrete keuzes.
Politieke roeping vraagt om solidariteit en zorgvuldigheid, juist wanneer dat schuurt met andere belangen.
De vraag naar roeping raakt daarom niet alleen het politieke ambt, maar ook het burgerschap zelf. Dat vraagt om een nadere beschouwing van de rollen van burgers en bestuurders.
Door democratisch te participeren en ons actief bij het bestuur te betrekken, geven wij invulling aan een morele plicht die voortvloeit uit ons relationele mens-zijn. Die plicht wordt concreet in de directe leefomgeving, waar ervaringen worden gedeeld, verschillen bespreekbaar worden, en zorgen gewicht krijgen wanneer wij ze ons aantrekken en tot handelen laten leiden.
In die nabijheid vinden we signalen die richting geven aan de samenleving, wanneer wij ons burgerschap serieus nemen.
Waar burgerschap om betrokkenheid vraagt, vraagt het politieke ambt om ontvankelijkheid. Mandaat ontleent zijn kracht niet aan de stembus alleen, maar aan de bereidheid tot rekenschap. Die noodzaak wordt vooral zichtbaar waar gemeenten worden geconfronteerd met de kwetsbaren.
Politieke roeping vraagt hier om solidariteit en zorgvuldigheid, juist wanneer dat schuurt met andere belangen. Zo maakt politieke roeping het lokale bestuur sterker, door richting te bieden waar andere motieven tekortschieten.
Samuel van Waas van de Borne is werkzaam in de financiële sector en actief in de lokale politiek en het maatschappelijk middenveld.
