Eindredacteur
Na bijna honderd jaar heeft de organisatie van de jaarlijkse blindenbedevaart in het Limburgse Sweikhuizen besloten om de stekker eruit te trekken. Toch is de hoop op een terugkeer nog niet vervlogen: “Misschien ben ik te optimistisch, maar ik denk dat het moet kunnen.”
Doorslaggevend voor het besluit was de sterke daling van het aantal deelnemers sinds de coronaperiode, vertelt organisatievoorzitter Jos Fuchs. “De laatste jaren ging het om achttien of twintig mensen. Soms waren er meer begeleiders dan blinden en slechtzienden. Op een gegeven moment hebben we besloten dat we met goed fatsoen voor zo weinig mensen geen bedevaart meer kunnen organiseren.”
De afgelopen jaren probeerde de organisatie op verschillende manieren de cijfers weer op te krikken. Een versoberde versie, de blindenbedevaart combineren met een sacramentsprocessie, regionale en landelijke organisaties aanschrijven: “We hebben echt van alles geprobeerd, maar het is niet gelukt”, concludeert Fuchs.
Voor de coronacrisis trok de blindenbedevaart jaarlijks minstens zestig à zeventig mensen. Dat de terugloop in een paar jaar tijd zo drastisch gedaald is, komt door een combinatie van oorzaken.
“De gemiddelde leeftijd van de deelnemers lag voor de coronatijd al redelijk hoog, zo rond de 75. Dat is natuurlijk de leeftijdscategorie die het zwaarst getroffen is door corona.” Daarnaast spelen veranderingen in de organisatie en het wegvallen van een Maastrichts verzorgingstehuis dat altijd garant stond voor een stuk of twintig deelnemers een rol.
Met het verdwijnen van de bedevaart komt er een einde aan een lange traditie. In de negentiende eeuw kwam in Sweikhuizen de devotie tot de heilige Odilia op gang. Deze vroegmiddeleeuwse vrouw was zelf blind en staat bekend als patroonheilige tegen oogkwalen. In 1929 organiseerde pater Lucianus, een blinde minderbroeder-conventueel uit het nabijgelegen Urmond, voor het eerst een blindenbedevaart naar Sweikhuizen.
Dat zou een groot succes worden: de bedevaart trok deelnemers uit Nederland, België en Duitsland en telde in sommige jaren meer dan 170 deelnemers. In totaal zijn er 88 edities georganiseerd. “Het is altijd een begrip geweest”, zegt Fuchs.
Chritiën Lienaerts (74) uit Stein vindt het “waardeloos” dat de bedevaart gestopt is. Al bijna zestig jaar doet deze geboren Sweikhuizenaar mee met de blindenbedevaart. Sindsdien heeft hij slechts één editie gemist. “Ik vind het heel jammer dat het afgelopen is”, zegt hij.
De blindenbedevaart ging altijd gepaard met een druk en uitbundig programma, met onder meer een lunch en een oogzegening. Het meest gaat Lienaerts “het gemeenschappelijke en de saamhorigheid” missen, zegt hij.
“Ik vond het altijd gezellig, hoewel het voor mij ook een gevoelige dag was”, vervolgt hij. Als jonge tiener kreeg hij oogproblemen. “Sinds mijn veertiende ben ik gehandicapt; toen namen mijn vader en moeder me voor het eerst mee naar de blindenbedevaart.”
De blindenbedevaart is niet het enige initiatief voor katholieken met een beperking dat in de afgelopen jaren is gestopt. Zo verdween in 2024 het Katholiek Dovenpastoraat bij gebrek aan nieuwe werknemers.
Fuchs vermoedt dat moderne ontwikkelingen er ook voor hebben gezorgd dat de behoefte aan initiatieven als een blindenbedevaart is afgenomen bij katholieken met een visuele beperking. “Vroeger was de bedevaart voor mensen echt een uitstapje, met de hele dag aanspraak, een Mis, muziek, eten en drinken – een compleet dagje uit. Tegenwoordig hebben mensen met een visuele beperking veel meer mogelijkheden in dat opzicht.”
Ondanks alles blijft bij Fuchs de hoop op een revival van de blindenbedevaart levend. “Misschien ben ik iets te optimistisch, maar ik denk dat het moet kunnen.” Hij denkt dan bijvoorbeeld aan het verplaatsen van de bedevaart naar een andere maand dan juni, omdat het dan eigenlijk te warm is.
“Ik zou me er wel voor willen inzetten om iets voor elkaar te krijgen”, zegt Fuchs. “Als er iets nieuws zou kunnen ontstaan, sta ik daar zeker niet afwijzend tegenover. Maar het initiatief daartoe zal dan vanuit een organisatie rondom ‘visueel beperkten’ moeten komen en er moet een goede en gezonde basis zijn om het weer op te pakken én voort te zetten.”
