Redacteur
Kerken moeten meer doen om de groeiende druk op het Nederlandse zorgstelsel te verlichten. Dat zei minister van Langdurige Zorg Mirjam Sterk (CDA) maandag tijdens de opening van het academisch jaar van de Protestantse Theologische Universiteit in Utrecht. “De voortgaande verzorgingsstaat heeft de kerk helemaal teruggeworpen tot zorg voor de ziel.”
De zorg in Nederland loopt volgens de minister tegen haar grenzen aan. Door de vergrijzing neemt de vraag naar zorg toe, terwijl tegelijkertijd steeds meer personeel nodig is. Volgens Sterk zal de samenleving daarom opnieuw meer op elkaar aangewezen zijn. “We zullen partners, kinderen, vrienden, buren en andere naasten nodig hebben om de gaten die in de zorg vallen op te vullen.”
Juist op dit punt ziet Sterk een belangrijke rol voor kerken. “Nu je ziet dat de overheid niet meer alle zorg kan opbrengen, vind ik dat kerken na moeten denken hoe ze in dat gat kunnen springen, zoals ze dat ook vroeger gedaan hebben”, zegt ze in een interview met Trouw.
Volgens Sterk is de samenleving in rap tempo veranderd. “Wat we vroeger belangeloze naastenliefde noemden, hebben we in wezen gekapitaliseerd”, zei ze in haar toespraak. “Zorg hebben we steeds meer uitbesteed en in regelingen gestopt. We betalen er fors voor, tot het niet meer te betalen is.”
De zorg voor kwetsbare mensen heeft volgens haar diepe wortels in de christelijke traditie. “Vanaf de start van het christendom heeft de inzet voor zorg aan zwakkeren centraal gestaan. In die zin kun je zeggen dat het stelsel van ziekenzorg, armenzorg en ouderenzorg diepgeworteld is in het christendom.”
Met de opkomst van de verzorgingsstaat is de praktische zorg volgens Sterk echter steeds meer bij de overheid komen te liggen. “De voortgaande verzorgingsstaat heeft de kerk helemaal teruggeworpen tot ‘zorg voor de ziel’.”
'Vanaf de start van het christendom heeft de inzet voor zorg aan zwakkeren centraal gestaan. In die zin kun je zeggen dat het stelsel van ziekenzorg, armenzorg en ouderenzorg diepgeworteld is in het christendom.'
Sterk verwees daarbij naar de Britse theoloog Samuel Wells, die stelt dat kerken te lang aan de rand van het publieke domein hebben gestaan. Kerken zouden zich volgens de minister te veel hebben ontwikkeld tot organisaties die kritiek leveren op overheid en samenleving, in plaats van zelf praktische hulp te bieden.
De minister roept kerken daarom op om opnieuw een actieve rol te spelen in de samenleving. Volgens haar kunnen kerk en theologie allereerst helpen om begrippen als “zorgzame buurten”, “levendige gemeenschappen”, “samenredzaamheid” en “mantelzorg” meer inhoud te geven.
Als voorbeeld noemt ze ouderen die tegenwoordig langer thuis wonen en een groter beroep doen op hun sociale netwerk. Daardoor is “het nodig dat mensen meer verantwoordelijkheid voor elkaar nemen”. Kerken zouden mensen kunnen stimuleren om daar handen en voeten aan te geven.
Sterk benadrukt dat kerken zelf niet medische of psychische zorg moeten gaan aanbieden. In Trouw noemt ze als voorbeeld “laagdrempelige activiteiten”, zoals “koffiedrinken met mensen met mentale problemen”.
In datzelfde interview doet de minister een opmerkelijke uitspraak. “Ik kom in mijn werk als zorgminister geestelijk verzorgers tegen in gevangenissen en zorginstellingen. Maar verder zie ik de kerk nergens meer.”
Tot slot vraagt Sterk kerken om niet alleen hun denkkracht en gebed in te zetten, maar waar mogelijk ook hun praktische en financiële middelen. Kerken kunnen volgens haar samen met vermogende leden, burgers en organisaties nieuwe zorgstructuren en woonvormen ontwikkelen.
