Eindredacteur
De Chaldeeuws-katholieke Kerk lijdt onder het Midden-Oosterse conflict en interne problemen. Juist op dit kritieke moment treedt kardinaal Louis Sako (77) af als patriarch.
Paus Leo XIV heeft het ontslagverzoek van kardinaal Sako op 9 maart ontvangen en een dag later bekendgemaakt. Sako is dertien jaar lang het hoofd van de Chaldeeuws-katholieke Kerk geweest.
Het Vaticaan heeft op 10 maart een brief van Sako gepubliceerd waarin hij zijn besluit uitlegt. De kardinaal wilde eigenlijk twee jaar geleden stoppen, toen hij 75 was. Toch is hij destijds door paus Franciscus “overgehaald om te blijven”.
De Chaldeeuws-katholieke Kerk is een Oosterse katholieke Kerk die in volledige eenheid met Rome is. Dat betekent dat deze Kerk dezelfde leer als de rooms-katholieke Kerk volgt, maar eigen gebruiken en eigen bisdommen heeft.
Er zijn wereldwijd zo’n anderhalf miljoen Chaldeeuws-katholieken. Een groot deel daarvan woont in Irak, waar de wortels van de Kerk liggen. Door de vele conflicten en oorlogen in het Midden-Oosten zijn in de twintigste en eenentwintigste eeuw veel leden van deze Kerk naar Europa en Noord-Amerika getrokken.
Nu wordt er wederom gevochten in het Midden-Oosten. Vorige week nog explodeerde een drone bij een Chaldeeuws-katholiek complex in Noord-Irak. Dat kardinaal Sako juist dit moment kiest om af te treden, is hoogst opmerkelijk te noemen.
Waarom stopt de Chaldeeuwse leider, die zijn Kerk naar eigen zeggen “onder extreem moeilijke omstandigheden” bestuurd heeft, net nu de omstandigheden weer extreem moeilijk zijn? En waarom benadrukt hij in zijn brief “dat niemand hem gedwongen heeft” om te stoppen?
Een mogelijke verklaring is te vinden in de VS, waar op 5 maart de Chaldeeuwse bisschop Emanuel Shaleta gearresteerd werd. Shaleta wordt verdacht van financiële misdaden, waaronder verduistering en witwassen. Net als Sako heeft Shaleta zijn ontslag ingediend – wat het Vaticaan óók op 10 maart bekend heeft gemaakt.
Niet alleen de Amerikaanse autoriteiten, maar ook het Vaticaan heeft Shaleta’s omgang met geld onderzocht. Volgens het Amerikaanse katholieke nieuwsmedium The Pillar heeft kardinaal Sako geprobeerd om Shaleta de hand boven het hoofd te houden. Hij hoopte hem naar Bagdad te halen om hem daar een administratieve taak te geven.
De kwestie rond Shaleta zou wel eens de laatste druppel kunnen zijn geweest voor Louis Sako om zijn rol als patriarch op te geven. De Chaldeeuwse Kerk heeft onder zijn leiderschap een roerige tijd meegemaakt, en niet alleen vanwege politieke onrust in het Midden-Oosten.
Sako werd in 2013 gekozen als patriarch. Niet lang daarna begon de opmars van Islamitische Staat (IS) in Syrië en Irak. Religieuze minderheden, waaronder christenen, werden door de terreurgroep meedogenloos vervolgd, waardoor een massale vluchtelingenstroom op gang kwam. Waar Irak begin deze eeuw nog 1,5 miljoen christenen telde, zijn dat er inmiddels nog maar 150.000.
Pal staan voor bedreigde christenen heeft Sako altijd als een van zijn kerntaken gezien. In 2018 creëerde paus Franciscus hem kardinaal. Een bijzonder moment van Sako’s leiderschapsperiode was Franciscus’ bezoek aan Irak in 2021; de paus bad daar onder meer op de ruïnes van een door IS verwoeste kerk.
In juli 2023 verliet Sako Bagdad na een geschil met de president van het land, die Sako’s erkenning als hoofd van de Chaldeeuws-katholieke Kerk introk. Na negen maanden werd zijn positie weer in ere hersteld.
Sako heeft aangegeven dat hij hoopt dat zijn opvolger “gedegen theologische kennis, moed en wijsheid” bezit.
In 2024 leek er sprake te zijn van een conflict tussen kardinaal Sako en Bashar Warda, de aartsbisschop van Erbil. Warda en vier andere bisschoppen weigerden een kerkvergadering bij te wonen, omdat Sako volgens hen weigerde om naar adviezen van collega’s te luisteren. De patriarch beschuldigde op zijn beurt Warda ervan dat die hem van de troon probeerde te stoten.
Aartsbisschop Warda heeft later fel tegengesproken dat hij op Sako’s aftreden uit was. Volgens hem waren de spanningen tussen de twee prelaten ontstaan door “misverstanden”.
De zetel van de Chaldeeuws-katholieke Kerk blijft leeg tot er een opvolger voor kardinaal Sako is gevonden. Die wordt niet benoemd door de paus, maar door de Chaldeeuwse bisschoppen gekozen.
Sako heeft aangegeven dat hij hoopt dat zijn opvolger “gedegen theologische kennis, moed en wijsheid” bezit. Ook vindt hij het belangrijk dat het iemand zal zijn “die gelooft in vernieuwing, openheid en dialoog. En gevoel voor humor mag niet ontbreken”.
De bisschoppen hebben volgens de regels van hun Kerk vijftien dagen de tijd om een nieuwe patriarch te benoemen. Eén ding is duidelijk: nu de Chaldeeuws-katholieke Kerk van binnen en van buiten moeilijkheden ondervindt, wacht Sako’s opvolger een zware taak.
