Dertien man in een cel voor drie, je behoefte doen in een plastic fles en zelf voor je eten moeten zorgen: Boliviaanse gevangenissen zijn de hel op aarde. De Kerk probeert gedetineerden aan een menswaardiger bestaan te helpen. Vastenactie wil dat streven steunen.
De omstandigheden in de gevangenis van het Boliviaanse Riberalta gaan ieder voorstellingsvermogen te boven. De cellen zitten propvol. Gedetineerde vrouwen die moeder zijn, wonen vaak samen met hun jonge kinderen.
Schoon water, ventilatie en hygiëne zijn er nauwelijks. Daardoor kunnen ziektes als lepra en tuberculose makkelijk om zich heen grijpen. Tbc-patiënten zitten in een aparte, kleine cel zonder voorzieningen: hun behoefte moeten ze doen in een plastic fles.
Binnen de gevangenismuren is iedereen op zichzelf aangewezen. De ongelijkheid is groot: wie geld heeft, kan privileges als een grotere cel kopen. Eten moeten de gevangenen zelf regelen en klaarmaken.
Officieel is er een overheidsbudget voor voedsel, maar in Riberalta is dat al maanden niet uitbetaald. Gevangenen zijn afhankelijk van familieleden die eten komen brengen. Wie buiten de muren niemand heeft, lijdt honger.
Zorgen voor gevangenen is een van de christelijke werken van barmhartigheid. De Kerk probeert zich dan ook te ontfermen over de mannen en vrouwen die in Riberalta vastzitten. Zo heeft het bisdom Pando, waar de plaats onder valt, ervoor gezorgd dat er in iedere cel een toilet is – daarvoor moesten alle gevangenen samen slechts drie wc’s delen.
Het gevangenispastoraat van het bisdom probeert een stukje menselijkheid in de gevangenis te brengen. “Jezus ging om met de zondaars, de gemarginaliseerden, de buitengeslotenen. Dat betekent dat ook wij geroepen zijn om met deze mensen te werken”, vertelt bisschop Eugenio Coter.
“De menselijkheid is bij deze mensen beschadigd. We willen als Kerk helpen die menselijkheid niet verder verloren te laten gaan, maar juist terug te vinden.”
Het gevangenispastoraat in Riberalta wordt onder meer gedragen door toegewijde vrijwilligers. Een van hen is Marie Cruz, die al 22 jaar voor de gedetineerden zorgt. Van eten brengen tot juridische bijstand regelen, nergens draait ze haar hand voor om. “Dit zijn vaders, moeders, zoons, dochters, echtgenoten. Ze hebben fouten gemaakt, maar zijn mensen zoals wij”, vertelt ze.
Het Boliviaanse gevangenissysteem kent geen scheiding op basis van de ernst van misdaden. In Riberalta zitten niet alleen zware en lichte criminelen bij elkaar, maar ook mensen in voorarrest, die dus nog geen straf opgelegd hebben gekregen.
“Mensen worden vaak al voor heel kleine misstappen gevangengezet, en er wordt verder nauwelijks naar ze omgekeken.”
Veel Bolivianen hebben geen identiteitspapieren en wie die niet heeft, kan niet voor de rechter komen. Velen zitten daardoor jarenlang in een uitzichtloze situatie.
“Ik help ze als ze geen papieren hebben. Als het moet, betaal ik de kosten uit eigen zak”, zegt Cruz daarover. Haar man is gepensioneerd advocaat en helpt haar daarbij. “Veel jonge mensen kennen hun rechten niet, zijn niet geregistreerd, kunnen nauwelijks lezen en schrijven. Dan is het hier heel moeilijk om een rechtvaardig proces te krijgen.”
Bisschop Coter vindt dat het systeem contraproductief werkt. “Mensen worden vaak al voor heel kleine misstappen gevangengezet, en er wordt verder nauwelijks nog naar ze omgekeken. Als gedetineerden hun straf hebben uitgezeten, voelen ze vaak geen noodzaak hun leven te veranderen en hebben ze daar ook weinig mogelijkheden voor. Ik durf wel te stellen dat het huidige systeem mensen juist crimineler maakt.”
Ook daarom blijft zijn bisdom zich inzetten voor meer menselijkheid in de gevangenis. “Deze mensen komen op een dag vrij. Als hun ervaringen in de gevangenis ze nog meer hebben gebroken, dan zullen ze weinig kunnen bijdragen aan een veilige samenleving. Dit is geen gevecht tegen armoede en ellende. Dit is een strijd om mensen te redden.”
Vastenactie wil dit jaar de leefomstandigheden in de gevangenis van Riberalta verbeteren, voor een menswaardiger bestaan voor de gedetineerden en om gerechtigheid, barmhartigheid en hoop te brengen op een plek waar die nauwelijks te vinden zijn. De gedetineerden hebben zelf aangegeven waaraan zij het meest behoefte hebben. Met name een zinvolle dagbesteding is voor veel gevangenen belangrijk.
Dat geldt bijvoorbeeld voor de 24-jarige Edgar Medinos Paredes, die nog studeerde toen hij in de gevangenis belandde. Voor hem is werk de grootste prioriteit. “Mensen hebben iets nodig om zich op te richten. Werk houdt je weg van verkeerde gedachten”, vertelt hij. “Het hoeft geen grootse baan te zijn, iets kleins is al genoeg. Mijn droom is om mijn rechtenstudie af te maken. Niet alleen voor mezelf, maar ook om anderen te helpen. We willen allemaal iets beters. We willen werken, bijdragen, veranderen.”
Medegevangene Juan Alberto Coyon is bakker en wil in de gevangenis graag een bakkerij openen. “Ik vraag God om me een kans te geven om opnieuw te beginnen. Het doet pijn dat ik mijn kinderen niet elke dag kan zien en niet kan helpen met wat ze nodig hebben. Daarom wil ik de bakkerij opstarten. Zo kan ik hen moreel en financieel helpen. Tegelijk help ik ook anderen hierbinnen.”
Het campagneproject van Vastenactie voorziet ook in andere dingen die het vaak uitzichtloze bestaan van de gedetineerden draaglijker maken. Onderwijs bijvoorbeeld: veel gedetineerden hebben geen opleiding afgemaakt. Als ze dat binnen de gevangenismuren alsnog kunnen doen, biedt dat ze een doel om aan te werken en betere kansen na hun vrijlating. Ook psychologische en emotionele hulp, medische zorg en juridische steun maken deel uit van het project.
Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met Vastenactie. Steunt u de inzet van de Kerk voor een menswaardiger bestaan voor gedetineerden in Bolivia? Doe mee via vastenactie.nl of via de collecte in de kerk.
