Wie in West-Kenia weduwe wordt, loopt het risico te worden gedwongen om een polygaam huwelijk aan te gaan. De katholieke St. Monica Widows Group steunt vrouwen die door verzet tegen deze praktijk er alleen voor komen te staan.
Sinds Susan Auma in 2001 weduwe werd, heeft ze weinig rust gekend. Haar man stierf en ze bleef op haar 27ste achter met twee peuters. Ze moest vechten om te overleven in haar echtelijke woning, waar ze werd omringd door vijandigheid omdat ze weigerde te hertrouwen. Auma’s beproevingen begonnen al voor de begrafenis van haar man.
Haar zwagers dwongen haar de eigendommen van haar man af te staan. Het plan was zorgvuldig uitgedacht om Auma en haar zoons kwetsbaar te maken, zodat ze afhankelijk zouden worden van een man die voor hen zou zorgen. Vervolgens stonden haar verschillende rituelen te wachten. Niet alleen moest haar hoofd worden kaalgeschoren: ze zou gedwongen worden om ‘rituele seks’ te hebben met een vreemdeling en tot een polygame relatie moeten toetreden.
Auma weigerde daaraan mee te doen, tot grote woede van haar schoonfamilie. Auma’s verhaal is niet uniek. In West-Kenia is ‘vrouwenvererving’ een diepgewortelde traditie, waarbij een weduwe onmiddellijk opnieuw moet trouwen, het liefst met een familielid van haar overleden man. Daarbij wordt alles gedaan om haar kwetsbaar te maken: zelfs haar huis wordt vernield.
De man die aanbiedt om het huis van de weduwe te herbouwen, ‘erft’ haar automatisch. Kinderen worden tegen hun moeder opgezet, waardoor zij gedwongen wordt om te accepteren dat zij wordt geërfd. Ook onder christenen leven deze gebruiken.
Daarom zijn veel leden van de St. Monica Widows Group, een steungroep in het aartsbisdom Kisumu, ‘alleen op de wereld’. Kinderen worden onder druk gezet om niets te maken te willen hebben met moeders die het christendom boven de traditie hebben verkozen. De St. Monica Widows Group werd in 1984 opgericht uit vrouwen die door katholieke missiecentra werden opgevangen.
“Vrouwenvererving is een grote pastorale uitdaging in deze regio”, zegt priester Lawrence Omollo, geestelijk leidsman van de groep. “Weduwen vinden bij onze groep troost in de wetenschap dat zij niet de enigen zijn die zoiets hebben meegemaakt.”
“Dit is een cultureel probleem, maar we overwinnen het langzaam maar zeker”, zegt aartsbisschop Maurice Muhatia Makumba “Dankzij deze groep kiezen steeds meer vrouwen ervoor om te weigeren zich te laten erven.”
Weduwschap is een bron van groot leed in de regio. Weduwen raken vaak verstrikt in eindeloze rechtszaken over eigendommen en krijgen van de schuld voor elk ongeluk dat hun families overkomt. Dat was het geval voor Margaret Omwa, sinds 1996 lid van de groep. “Mijn man verongelukte tijdens de bouw van ons huis. Na zijn dood hebben zijn familieleden een klein deel van het huis van een dak voorzien en de rest onbedekt gelaten.
'Kinderen worden tegen hun moeder opgezet, waardoor zij gedwongen wordt om te accepteren dat zij wordt geërfd'
Het was een valstrik om mij te dwingen een man te zoeken die het hele dak zou afmaken.” Vervolgens begon haar schoonfamilie haar kinderen tegen haar op te zetten. “Mijn oudste zoon weigerde mijn huis binnen te komen. Hij wilde mijn eten niet eten en weigerde met me te praten. Hij zag mij als een vijand omdat ik had geweigerd om te worden geërfd.”
“Ik kreeg de schuld van alle tegenslagen die de familie overkwamen”, vervolgt Omwa. Haar relatie met haar schoonfamilie is nooit verbeterd. “Ze hebben me vreselijke dingen aangedaan in een poging om me te laten hertrouwen. Ze hielden clanbijeenkomsten met mij om mijn straf te bepalen. Maar ik bleef hen eraan herinneren dat ik op de uitvaart van mijn man had gezworen dat ik alleen plaats had voor hem in mijn leven, dat ik geen ruimte meer had voor een andere man.”
De St. Monica Widows Group ondersteunt vrouwen op verschillende manieren. Zo bouwt de groep huizen voor degenen onder hen die door hun schoonfamilie zijn weggestuurd. De weduwen ondersteunen ook wezen die volgens voorzitter Roselyne Auma altijd onder de hoede van hun bejaarde grootmoeders worden achtergelaten.
Naast de zorg voor wezen begraven de leden van de St. Monica Widows Group hun eigen leden, die door de rest van de samenleving zelfs na hun dood als onrein worden beschouwd. De vrouwen doen alles zelf, te beginnen met het graven van het graf.
Susan Auma beschrijft het stigma rond vrouwen die weigeren te hertrouwen: “Zodra je besluit Christus te volgen en tradities te verwerpen, word je onmiddellijk afgewezen. Je wordt als onrein beschouwd en onwaardig om met iemand om te gaan, zelfs met je kinderen.”
De steun die de leden van de St. Monica Widows Group elkaar bieden, helpt om eenzaamheid en pijn te verminderen, zegt Auma. “Met alle afwijzing is het eenvoudig om depressief te worden. Maar als we samenkomen en elkaar bezoeken, wordt alles gemakkelijker.”
‘Exclusieve verbintenis’: Vaticaan spreekt zich uit over polygamie
Op 25 november sprak het Vaticaan zich uit over polygamie. Het Dicasterie voor de Geloofsleer publiceerde daarvoor het document Una caro. Op basis van de katholieke leer wordt daarin uitgelegd dat de waarde van een huwelijk in “een exclusieve verbintenis en wederzijds bij elkaar horen” ligt. Het document verscheen niet zonder kritiek: zo zou de nadruk te veel op seksualiteit liggen en zou het te weinig aandacht schenken aan de sociale en culturele omstandigheden die polygamie in de hand werken.
