Onder de bescherming van de patrones voor de automobilisten vindt in Rome elk jaar een automobilistenzegening plaats. Voor de Automobile Club Italiano (ACI) is deze zegening niet alleen een gekoesterde christelijke traditie, maar ook een uitgelezen moment om aandacht voor voorzichtig rijgedrag te vragen.
De door de Romeinse afdeling van de ACI georganiseerde ceremonie vindt jaarlijks plaats tijdens het feest van de heilige Francisca Romana, ook bekend als Francesca van Rome. In het kantoor van de ACI, vlakbij het chaotische Piazza Repubblica, getuigen de ingelijste antieke zwart-witfoto’s met auto’s, kentekens en portretten van de lange ontstaansgeschiedenis van de organisatie, die tegenwoordig meer dan 85.000 leden telt.
Directeur Riccardo Alemanno is, naast zijn andere werk voor de ACI, al ruim zeventien jaar hoofdverantwoordelijke voor deze dag. De automobilistenzegening stamt uit 1928; Alemanno vindt het belangrijk dat de historische traditie blijft bestaan. “De ACI is opgericht in 1922, toen de eerste auto’s verschenen in het Romeinse straatbeeld. Paus Pius XI kreeg in deze periode als eerste paus een auto aangeboden, een Bianchi Tipo 15.”
Het werd daarom hoog tijd voor het benoemen van een beschermheilige voor de automobilisten. In 1925 koos Papa Ratti, zoals Pius XI liefkozend genoemd werd, voor Francisca Romana (1384-1440).
Alemanno: “Een favoriet, een bekende heilige voor de Romeinen. Zij was al onze stadspatroon. Het verhaal van Francisca Romana en haar beschermengel paste goed bij het automobiel. De beschermengel begeleidde de rijke weduwe namelijk met licht als zij met haar karretje de gevaarlijke straten van Trastevere trotseerde om de armen te helpen.”
9 maart is de datum van Francesca Romana’s feestdag, maar de zegening van de automobilisten vindt altijd plaats op een zondag. Als de negende geen zondag is, schuift de ceremonie door naar de zondag erna; dit jaar valt die op 15 maart. De dag begint met een Mis in de aan Francesca Romana gewijde basiliek, waarbij kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders en de burgemeester aanwezig zijn.
Alemanno biedt namens de ACI een bloemstuk aan in de kleuren van de stad, donkerrood en goud. Een vertegenwoordiger van de gemeente Rome schenkt de kelk voor de Mis. Hierna lopen de aanwezigen samen met de benedictijnen die de basiliek onder hun hoede hebben richting het Colosseum. Daar staan de automobilisten met hun voertuigen klaar.
“Tegenwoordig zijn dat afgezanten van de Italiaanse hulp- en ordetroepen”, zegt Alemanno. “Denk daarbij aan de bestuurders van legervoertuigen, brandweerlieden, de politie en de Zwitserse Garde.” Vroeger mochten ook burgers met hun auto’s deelnemen aan de ceremonie, maar vanwege ruimtegebrek en strenge veiligheidseisen is dat tegenwoordig niet meer mogelijk.
Bij het Colosseum spreekt de celebrant de zegen uit over de automobilisten. Hij vraagt de heilige Francisca Romana om voorspraak voor de veiligheid van alle automobilisten in Rome en wereldwijd. “Het ritueel eindigt met een massaal claxonneren van de aanwezige voertuigen”, vertelt Alemanno.
Sommige mensen hebben kritiek op de ceremonie; ze vinden het zegenen van automobilisten oubollig. Liever bezoeken zij de autosportwedstrijden die de ACI organiseert. Alemanno vindt juist dat de zegening niet aan actualiteit heeft ingeboet. “Natuurlijk is sport ook een belangrijk sociaal onderdeel van onze maatschappij. Maar ik voel mij als directeur persoonlijk verantwoordelijk om deze ceremonie in leven te houden.”
En dat is niet alleen omdat hij zelf katholiek is. “Deze aloude ceremonie is verbonden met de stad Rome en het Colosseum, een centrum van het christendom. Het is mijn missie deze traditie voort te zetten. Het versterkt ook onze banden met de Kerk en de gemeente Rome. Na de ceremonie komen we ook samen en is er de kans om elkaar te spreken.”
Naast het laten voortleven van een christelijke traditie noemt Alemanno misschien wel zijn belangrijkste drive: de verkeersveiligheid. “ACI steekt in Rome veel tijd in voorlichting, vooral onder jongeren. Onze medewerkers gaan de scholen langs om te onderwijzen over verkeersveiligheid. In het licht hiervan is de ceremonie weer een moment om iedereen bewust te maken van hun rijgedrag.”
Dat dit hard nodig is, blijkt wel uit de statistieken. Italië, dat in 2024 ruim 3030 dodelijke verkeersslachtoffers telde, scoort hoog in Europa op het gebied van verkeersongelukken. “Het gaat niet alleen om cijfers, maar om de tragedies achter die cijfers. Niet alleen de levens van de slachtoffers zijn verwoest, maar tevens die van hun families.”
Alemanno stelt dat het aantal verkeersslachtoffers terug kan worden gedrongen door gedragsbeïnvloeding en bewustwording. “Dat je de zegen hebt ontvangen van Francisca Romana, ontslaat je niet van je verantwoordelijkheden. Daar is de ceremonie niet voor bedoeld. Het gaat erom dat je je bewust wordt van de rol die je hebt in het verkeer als automobilist; uit respect voor de ander en uit respect voor het leven.”
