Uitgestrekt, afgelegen en afgesneden: in de Boliviaanse oerwoudregio Pando zijn de omstandigheden zwaar en is de overheid ver weg. De Kerk staat wél dicht bij de mensen, en helpt hen om de regie over hun eigen toekomst te pakken.

Als bisschop van Pando heeft Eugenio Coter een gigantisch gebied onder zijn hoede: zijn werkterrein is zo groot als de Benelux en grotendeels met ondoordringbaar oerwoud overdekt. Pando ligt zo afgelegen dat er amper basisvoorzieningen zijn.

De plaatselijke economie is sterk afhankelijk van de grilligheid van het oerwoud: werk is veelal seizoensgebonden, waardoor mensen veel moeten reizen om geld te verdienen. Die instabiliteit heeft ook zijn weerslag op gezinnen; veel jongeren vertrekken om in stedelijk gebied hun geluk te zoeken.

En dan is er ook nog het probleem van de klimaatverandering, die er met almaar extremere weersomstandigheden voor zorgt dat het Amazonegebied nog meer onder druk komt te staan. “Er is een continue kwetsbaarheid”, vat Coter samen.

Geen binding

Van de overheid, ver weg in hoofdstad La Paz, hoeven de inwoners van Pando niet veel te verwachten. “Er is geen echte binding tussen de gewone bevolking en de bestuurders van het land”, zegt de bisschop.

“De politiek focust zich op investeringen, maar niet op de economie of het onderwijs. Er is weinig aandacht voor het algemeen welzijn. Als de economie fragiel is, hebben mensen de neiging om vooral aan zichzelf te denken. Het is moeilijk om hen er dan van te overtuigen dat aandacht voor algemeen welzijn en samenwerking juist voor zekerheid zorgt. Dat is een constant spanningsveld in dit land.”

Ander geluid

Juist op dat spanningsveld wil bisschop Coter een ander geluid laten horen en de bevolking van Pando hoop geven. Dat doet hij in navolging van zijn voorganger, de in 2022 overleden Amerikaanse bisschop Luis Morgan Casey. Met steun van de Nederlandse Stichting Amazone Kinderen (zie kader) bouwde hij vanaf de jaren negentig gestaag aan een netwerk van kerkelijke ontwikkelingshulp in het gebied.

Het begon klein, met buurtbibliotheekjes en een opvang voor kinderen met een beperking, zodat hun ouders konden werken. In Bolivia bestaan namelijk geen uitkeringen voor mensen met een beperking of hun families. Dat groeide uit tot een omvangrijk hulpprogramma: niet alleen gewone basis- en middelbare scholen, maar ook speciaal onderwijs en volwasseneneducatie voor wie in zijn of haar jeugd niet naar school kon.

Momenteel volgen duizenden inwoners lessen bij een van de zeventien onderwijscentra die de Kerk in Pando heeft gesticht en krijgen vierhonderd kinderen met een beperking speciaal onderwijs in de AREEC-school. Via de radio – onmisbaar om mensen in afgelegen streken te bereiken – worden educatieve programma’s uitgezonden.

Naast onderwijs zijn er medische en sociale hulpprogramma’s. Zo is er een hospitaalboot waarmee inheemse gemeenschappen in het oerwoud worden bezocht en zijn er verspreid over Pando verschillende gezondheidscentra. Moderne geneeskunde wordt daarbij gecombineerd met de traditionele geneeswijzen van de inheemse bevolking.

Belangrijke bouwsteen

De kerkelijke ontwikkelingshulp wordt niet passief ontvangen door de inwoners van Pando. Integendeel: zij vormen zelf de motor die de programma’s draaiende houdt. “We vragen aan de mensen die hulp ontvangen om zelf ook bij te dragen. Op die manier bieden ze zelf ook weer hulp”, legt bisschop Coter uit.

Scholieren en studenten die een studiebeurs ontvangen, werken in ruil daarvoor een aantal uur als vrijwilliger voor bijvoorbeeld een straatkinderenopvangproject of bij een medische hulppost. “Zij ontvangen steun, maar geven ze die ook weer terug door anderen te helpen. Dat maakt jonge mensen gemotiveerd om het samen te doen.”

Jongeren worden op die manier ook uitgedaagd om ergens verantwoordelijkheid voor te nemen, wat een belangrijke bouwsteen is voor de rest van hun leven. “We pretenderen niet dat deze programma’s de wereld zullen redden”, aldus Coter. “Maar op dit vlak proberen we het beste te doen wat we kunnen.”

‘Oog voor ons’

Monniek Leendertse werkt al ruim 23 jaar voor Stichting Amazone Kinderen en zij heeft de ontwikkelingen in het gebied op de voet gevolgd. “Er is altijd welwillendheid en bereidheid onder de mensen geweest om te werken aan een betere toekomst”, zegt ze. “Eerst bisschop Casey en daarna bisschop Coter hebben ervoor gezorgd dat zij die droom konden verwezenlijken.”

Op 6 juni kwam bisschop Coter samen met Marco Aresi, die al 23 jaar in Bolivia werkt, nu als coördinator sociale projecten bij het vicariaat van Pando, naar Nederland voor een ontmoeting met donateurs van de stichting. De boodschap die hij kwam brengen, is er ondanks alle uitdagingen een van hoop: “De inwoners van Pando voelen zich door de steun uit Nederland gewaardeerd. Ze weten dat ze gezien worden.”

“We leven in een wereld waarin veel mensen misbruik van anderen maken, maar in Pando weten ze: de mensen in Nederland hebben oog voor ons. Dat is een stukje nabijheid waardoor ze zich niet alleen voelen in hun strijd om een menswaardig bestaan.”