Wie op de afgelegen Ukerewe-eilanden in Tanzania ernstig ziek wordt of zwangerschapscomplicaties krijgt, is uren onderweg naar medische hulp. Gebrek aan vervoer, geld en infrastructuur maakt zorg voor veel bewoners onbereikbaar. Een ambulanceboot kan daar voor het eiland Irugwa verandering in brengen.

Damali was acht maanden zwanger toen ze zich ziek voelde en naar de zorgpost op Irugwa ging, een eiland midden in het Victoriameer in Tanzania. Omdat de zorgpost geen elektriciteit had, konden de zorgverleners geen bloedonderzoek doen en niet vaststellen wat er met haar aan de hand was. Ze werd doorverwezen naar een ziekenhuis op het vasteland: anderhalf uur varen en daarna nog een half uur met de bus.

Hulp kwam te laat

Geld voor die reis had ze niet. Daarom keerde ze terug naar huis, waar haar gemeenschap probeerde het benodigde bedrag bijeen te brengen. Dat duurde drie dagen. Toen het geld eindelijk bij elkaar was, kwam hulp te laat: Damali en haar baby waren al overleden.

Voor MIVA maakte haar verhaal duidelijk hoe ingrijpend de gevolgen kunnen zijn wanneer medische zorg niet op tijd bereikbaar is. Het was voor de stichting de aanleiding om geld in te zamelen voor een ambulanceboot op Irugwa. Daarmee kunnen patiënten in nood sneller de zorg krijgen die zij nodig hebben.

Angst om te bevallen

Katarína Paliderová, fondsenwerver bij MIVA, bezocht het eiland in januari. Ze ontmoette bewoners, bezocht de zorgpost en sprak met dokter Athuman, de arts die het verhaal van Damali met MIVA deelde. “Hij is de enige arts op het eiland en feitelijk 24 uur per dag beschikbaar, omdat er niemand is om hem af te lossen. Wat Damali overkwam, gebeurt volgens de gemeenschap vaker. Niet omdat er geen zorg is, maar omdat die zorg simpelweg slecht bereikbaar is.”

Paliderová woonde ook de uitvaart van Damali bij. Vooral een gesprek met een andere zwangere vrouw op het eiland Kulazu bleef haar bij. “Ze zei dat ze bang was om te bevallen, omdat ze niet wist of ze op tijd het ziekenhuis zou kunnen bereiken”, vertelt Paliderová. “Ze verwachtte thuis te moeten bevallen en was bang dat ze dat niet zou overleven.”

38 eilanden

Ukerewe telt 38 eilanden, verspreid over het Victoriameer. Sommige zijn in een half uur te bereiken, andere pas na uren varen. Niet elke gemeenschap beschikt over een eigen zorgpost. In sommige plaatsen is er wel een kleine kliniek, maar die is niet altijd bemand. Bewoners moeten daarom alsnog uitwijken naar het Nabweko Health Centre op Irugwa, dezelfde zorgpost waar Damali werd gezien.

Ook daar zijn de mogelijkheden beperkt: zonder elektriciteit kunnen bloedmonsters niet veilig worden opgeslagen en zijn bepaalde behandelingen niet mogelijk. Bij complicaties volgt alsnog een doorverwijzing naar grotere ziekenhuizen op het vasteland, onder meer in het dorp Bukima of de havenstad Nansio.

Onstuimige omstandigheden

Wie die overtocht moet maken, is aangewezen op gewone vissers- en passagiersboten. Die zijn vaak niet geschikt voor mensen die ernstig ziek zijn. “Je moet soms via een ladder aan boord klimmen”, vertelt Sophia Donald, directeur van de lokale vrouwenorganisatie Sauti ya Wanawake Ukerewe (SAWAU).

“Voor een zwangere vrouw die pijn heeft of aan het bevallen is, is dat geen optie. De boten varen bovendien meestal maar één keer per dag. Een privéboot huren is voor veel bewoners onbetaalbaar: dat kost al snel meer dan 100.000 Tanzaniaanse shilling.” Ook de reis zelf is zwaar.

“Bij goed weer duurt de overtocht tussen dorp en stad ongeveer vier uur; bij slecht weer kan dat oplopen tot zes uur of langer. Hoge golven maken het Victoriameer dan gevaarlijk: het risico op dodelijke ongelukken is dan groter.” Vooral tussen juni en augustus is het meer berucht om zijn onstuimige omstandigheden.

‘Levens kunnen gered worden’

“De ambulanceboot die wij willen financieren, is direct inzetbaar na ingebruikname en verbindt mensen met de zorg die al beschikbaar is”, zegt Angela Frings, adviseur transport en communicatie bij MIVA. “Daardoor kunnen mensen in nood veel sneller de juiste hulp bereiken en kunnen levens worden gered. Zodra de financiering rond is, wordt de boot uitgerust met twee motoren in plaats van één. Dat zorgt voor extra snelheid en biedt een reserve wanneer er onderweg een motor uitvalt.”

Frings bezocht het gebied in oktober vorig jaar. Ze was van plan om één nacht te blijven, maar besloot ter plekke een dag langer te blijven: er was te veel te zien en te leren. “Voor die reis wist ik niet eens dat deze eilandengroep bestond. Er zijn hier nauwelijks andere internationale hulporganisaties actief. Het is vooral Sophia’s organisatie die dit werk al jaren draagt, voor een gebied waar zo’n half miljoen mensen wonen: grotendeels onzichtbaar, maar met een schrijnend gebrek aan bereikbare zorg.”

Een eerste stap

Terug in Nederland bracht Frings het project onder de aandacht van haar collega’s. Samen besloten zij dat Ukerewe de centrale campagne van MIVA voor 2026 zou worden. Van de 38 eilanden wees Sophia Donald Irugwa aan als de plek waar de nood het hoogst is.

Het project is geen volledige oplossing voor alle zorgproblemen op het eiland, maar vormt een eerste stap. De ambitie is om de ondersteuning, samen met lokale partners, geleidelijk uit te breiden naar andere eilanden zodra daarvoor voldoende financiering beschikbaar is.

Hoop en waardigheid

Donald spreekt namens haar gemeenschap haar dank uit voor de steun. “Voor veel mensen hier betekent toegang tot zorg niet simpelweg dat er een kliniek in de buurt is”, zegt ze. “Het gaat erom dat we op tijd en veilig hulp kunnen bereiken, op het moment dat elke minuut telt.

Een ambulanceboot brengt hoop, waardigheid en de mogelijkheid om levens te redden, vooral van zwangere vrouwen en pasgeborenen. Onze gemeenschap leeft al lange tijd geïsoleerd en ontvangt weinig overheidssteun. Dit project geeft ons toegang tot levensreddende zorg en brengt ons dichter bij de hulp die we zo hard nodig hebben.”