De Inquisitie is een van de pijnpunten uit de kerkgeschiedenis, maar hoe moeten we die beoordelen? Wat zeggen de feiten, voorbij de statements van onwetenden of partijdige historici? Johan van de Wiele schreef daar een boeiend boek over.
Voor deze studie putte de auteur, naast gekleurde literatuur uit die tijd, uit overgeleverde archieven met gegevens als de onkosten van de inquisiteur, lijsten van geconfisqueerde goederen en zo meer.
Daaruit wordt de praktijk afgeleid van Pieter Titelmans, inquisiteur van Vlaanderen tussen 1545 en 1572. We krijgen in dit boek dus een gedetailleerd verhaal van één Vlaamse inquisiteur vanaf de opkomst van de Reformatie tot aan de Beeldenstorm.
En wat naar voren komt, is verbluffend. Deze man blijkt heel ijverig, fanatiek zelfs. Hij vervolgde naar schatting 1500 personen, van wie er 127 terecht werden gesteld.
Dat ging als volgt: na vermoedens onderzoekt de inquisiteur het geloof van de verdachte. Als deze zich laat overhalen om het orthodoxe geloof opnieuw te aanvaarden, wordt hij vrijgelaten, desnoods met een boete, sanctie en opvolging. Als hij obstinaat weigert, dan wordt deze persoon overgedragen aan de overheid voor bestraffing, wat vooral bestond uit de brandstapel.
De Inquisitie blijkt een heel kluwen te zijn van medewerkers, informanten, beulen, gerechtsdienaars, hogere overheden en uiteindelijk de belangen en het gezag van landvoogdes Margaretha van Parma en vorst Filips II, die het beleid bepalen. Zo werden in de zestiende eeuw in de Nederlanden volgens de auteur tot 50.000 mensen terechtgesteld, maar van die schatting kan evengoed een nul af.
Onder de slachtoffers geen heksen trouwens, maar vooral calvinisten en dopers. Tegelijk groeit de weerstand van reformatorische zijde, de steden willen onafhankelijk blijven, het volk drukt haar afschuw uit en de adel vreest dat de repressie zich tegen hen zal keren…
Het blijkt een vreselijke geschiedenis waarin de Kerk verstrengeld zit. Wat niet aan bod komt in dit boek is de bredere geschiedenis van de Inquisitie, de duiding dat kerkvaders en pausen steeds hebben gesteld dat ketters enkel geëxcommuniceerd kunnen worden en zeker niet gedood. Dit strafrecht werd door wereldlijke vorsten ontwikkeld in de twaalfde eeuw.
En toch waren er van die fanatiekelingen in de Kerk die mee in het systeem draaiden… Een duidelijke les om niet te herhalen!
Johan van de Wiele, De inquisiteur. Pieter Titelmans en zijn strijd tegen het protestantisme (1501-1572)
Uitgeverij: Sterck & De Vreese
Pagina’s: 256 | € 27,90
