Correspondent in Rome
“De nieuwe Caravaggio” genoemd worden is al niet niks. Maar voor Roberto Ferri (1978) geldt paus Leo XIV’s officiële portret in de Sala delle Congregazioni als hét hoogtepunt van zijn carrière.
Omdat Roberto Ferri al van jongs af aan schildert, heeft hij inmiddels een indrukwekkend repertoire op zijn naam staan: bijbelse taferelen, een kruisweg in het Siciliaanse Noto en een portret van paus Franciscus.
Eén maand na het conclaaf, dat in mei 2025 plaatsvond, kreeg hij in samenwerking met de augustijn Bruno Silvestrini een unieke kans. Hij ontmoette Leo XIV meerdere keren en mocht voor het eerst live de gelaatstrekken schetsen van een kersvers gekozen paus.
Ferri’s atelier bevindt zich in Sutri, een Etruskisch stadje nabij Rome. Tussen schildersezels, opgespannen doeken en uitpuilende lades vol verftubes vertelt hij over de bijzondere audiëntie die volgde nadat het portret van 120 bij 90 centimeter af was.
Aan de ochtend van 19 februari leek voor Ferri en zijn vrouw, Simona Gatto, geen einde te komen. Maandenlang hadden ze een geheim bewaard voor hun omgeving. Ze wachtten met het bedekte portret onder de boog van Lorenzo Bernini in het apostolisch paleis op de officiële onthulling.
Ferri: “Buiten, tijdens het angelus, luidden de klokken van de Sint-Pietersbasiliek. De lichten gingen aan en de Zwitserse gardisten kwamen binnen. Het leek alsof er zich een ritueel voltrok. Toen paus Leo XIV dan eindelijk arriveerde, werd ik emotioneel. Een droom kwam voor mij uit.”
Voordat het doek dat over het portret hing werd verwijderd, praatten Ferri en zijn vrouw met de paus over de maanden schilderen die eraan vooraf gingen. “De paus had gehoord van mensen dat hij moeilijk te schilderen zou zijn. Doordat ik hem gevraagd had voor mij te poseren was ik beter in staat om de diepte van zijn oogopslag te vangen. Ik wilde daarvoor geen foto’s van het internet gebruiken. De intensiteit van de blik is altijd het moeilijkste en tevens het belangrijkste in een portret. Het is namelijk het eerste dat de kijker opvalt.”
Ferri herinnert zich dat hij onder de indruk en emotioneel was toen hij de paus schetste. “De paus voelde dat aan en probeerde me op mijn gemak te stellen. Hij was heel nederig en behulpzaam tijdens het poseren. Dat heeft mij geholpen om dit portret te laten slagen.”
Na hun gesprek met de paus kwam het moment waarop Leo XIV het resultaat te zien kreeg. “Het was prachtig om tijdens de onthulling de emotie en de verbazing op zijn gezicht te lezen. Het leek alsof hij in de spiegel keek; dat viel de andere aanwezigen ook op.”
“Het was prachtig om tijdens de onthulling de emotie en de verbazing op het gezicht van de paus te lezen.”
Ferri gebruikt net als Caravaggio en Rembrandt de chiaroscuro– of clair-obscurtechniek, waardoor de afgebeelde personages levensecht lijken. Salvador Dalí, meester van het surrealisme, inspireert Ferri tot het gebruiken van het onderbewuste in zijn schilderkunst. “Het portret is geen oppervlakkige interpretatie”, zegt hij.
“Het geeft een prachtige innerlijke wereld weer. Zelfs de eenvoudige uitdrukking van de Heilige Vader is geen simpele uitdrukking. Je voelt zowel de zachtheid van de paus als alle last die hij op zijn schouders draagt. Zelfs in de blik van de paus is er een zekere onrust te bespeuren. Je voelt de menselijkheid van zijn persoon.”
Het zesjarig zoontje van Ferri en Gatto was een van de eersten die het portret zag. Gatto: “Tancredi rende vanaf de tuin het atelier binnen, zag het doek en riep: ‘Hij is goed, zeg!’ Deze anekdote hebben we met de Heilige Vader gedeeld. Hij reageerde heel lieflijk; dat was zo sympathiek en onvergetelijk.”
De reacties op het portret waren ronduit positief en een grote verassing voor de vrienden en familie van Ferri. Toen de Italiaanse media er lucht van kreeg, volgden vele felicitaties en telefoontjes, onder meer van de burgemeester van Sutri. Ferri: “Ik ben heel blij dat de paus het portret mooi vond. Maar wat ons het meest heeft geroerd, is de ontmoeting met hem. Dat moment zal ons altijd bijblijven.”
