Wat is heilig en wat is taboe? In onze moderne maatschappij lijken die twee dingen soms niet meer te mogen bestaan. Filosoof Herman De Dijn laat overtuigend zien dat de menselijke beschaving juist niet zonder kan.

Als een boek begint met het instemmend citeren van twee “befaamde godsdienstwetenschappers en filosofen” van wie je hoegenaamd nog nooit gehoord had, dan houd je als lezer toch even je hart vast over wat komen gaat.

Een stoffige verhandeling voor academische specialisten? Plankvulling voor de even dikbeboekte als dunbevolkte Bibliotheek der Hogere Wijsbegeerte?

Contrast

Maar laat het maar aan de Vlaamse filosoof Herman De Dijn over om je vervolgens te verrassen met een scherpzinnig betoog, waarvoor je heus geen universitaire titels voor je naam moet hebben staan om het te snappen.

Het heilige & het taboe sluit thematisch nauw aan bij zijn eerdere boeken Rituelen en Het rooms-katholicisme, een ongelooflijke godsdienst. Wederom verdiept hij zich in het eigene van het denken en doen van het katholieke geloof en laat hij scherp het contrast zien met hedendaags seculier-humanistisch denken.

Taboes

Daarbij richt hij ditmaal het vergrootglas vooral op die twee zaken uit de titel, die onderling nauw samenhangen. Taboes, zo wil het moderne cliché, zijn er om doorbroken te worden; alle heilige huisjes moeten omver. Maar De Dijn laat overtuigend zien dat de menselijke beschaving onmogelijk zonder taboes kan.

Sterker nog, zo zegt De Dijn het een van die ‘befaamde’ filosofen na met wie hij zijn verhandeling startte: “Cultuur ís taboe; een cultuur zonder taboes is als een vierkante cirkel.” Hoe irrationeel het soms ook lijkt: wij moeten bepaalde dingen heilig noemen en het schenden van dat heilige taboe verklaren.

Het juiste doen

Het bouwwerk dat de Kerk optrekt rondom het heilige en het taboe is ook niet op de eerste plaats een theoretisch of dogmatisch, maar bovenal een praktisch bouwwerk. Orthopraxie, het juiste doen, krijgt in het katholicisme altijd voorrang op orthodoxie, het juiste denken.

De Dijn werkt dat inzicht uit langs twee zijden van dezelfde medaille: de liturgie en de diaconie, eredienst en naastenliefde. Met name dat eerste deel over de liturgie is monumentaal en bevat vele verhelderende inzichten die echt wat toevoegen aan alle actuele binnenkerkelijke discussies over liturgie.

Frisse blik

Dat De Dijn meer filosoof is dan theoloog helpt daarbij enorm. Hoewel hij het katholicisme van binnenuit beschrijft, blijft hij de frisse blik van de buitenstaander behouden.

Een onmisbaar boek voor wie geen genoegen neemt met oppervlakkige catecheselessen over wat de katholieke Kerk leert, maar dieper door willen dringen in waarom zij dat leert – en vooral ook praktiseert.