De grootvader van onderzoeksjournalist Jorie Horsthuis was getrouwd en vader van vijf kinderen. Niemand wist dat hij ook priester was, gewijd binnen een clandestien kerkgenootschap. Horsthuis maakte een podcast om het verhaal van een bijzonder geheim te vertellen.
Wat doe je als je je vader in zijn kantoor betrapt terwijl hij de Mis opdraagt? Als je hem aantreft in kazuifel, handen geheven boven brood en wijn, aan een tot altaar verheven formicatafel uit de jaren zeventig? Dan zwijg je. Dan verstop je de koffer met misattributen veertig jaar lang op je eigen zolder.
Tot het zwijgen niet meer lukt, omdat het begint te knagen. Zo wordt het geheim van één man het verhaal van een heel gezin.
De trap kraakt als twee mensen een donkere zolder betreden. Om te kunnen pakken wat ze zoeken, moeten ze door de knieën. Er klinkt gesleep en gehijg bij het tevoorschijn halen van een oude koffer. Zo begint De geheime koffer, de podcastdocumentaire van onderzoeksjournalist Jorie Horsthuis.
De podcast vertelt het verhaal van een getrouwde man die zich in het geheim tot priester liet wijden, binnen een clandestiene afsplitsing van de rooms-katholieke Kerk. Zijn kinderen ontdekten het geheim en zwegen jarenlang.
Onderzoeksjournalist Jorie Horsthuis koos er bewust voor het verhaal van haar opa te vertellen in een podcast. “Normaal schrijf ik”, zegt ze, “maar dit was zo persoonlijk dat ik mensen rechtstreeks aan het woord wilde laten. Daardoor is het een puur verhaal geworden.”
Hoewel het verhaal draait om een uitzonderlijke situatie, zitten er volgens Horsthuis veel universele thema’s in. De vele reacties die ze kreeg op de podcast bevestigen dat: “Het gaat over geloof, loyaliteit van kinderen aan hun ouders, de relatie tussen broers, familietaboes en het volgen van je dromen. Iedereen heeft symbolisch wel zo’n koffer op zolder staan.”
Ze hoopt dat De geheime koffer luisteraars aanzet tot gesprekken over hun eigen familiegeschiedenis. “Vooral binnen katholieke gezinnen lijkt me dat belangrijk”, zegt Horsthuis. “Veel kinderen moesten priester worden of het klooster in, terwijl ze dat eigenlijk niet wilden. Bij mijn opa Jan was het precies andersom: hij wilde graag, maar werd niet geaccepteerd. Dat heeft hem zijn leven lang achtervolgd.”
Opa Jan, die stierf toen Horsthuis zeven jaar was, wilde al van jongs af aan priester worden. Hij ging naar het juvenaat in Limburg, de vooropleiding voor het priesterschap. Rapporten uit 1937 en 1938 schetsen het beeld van een toegewijde leerling: een tien voor ijver, achten voor gedrag en godsdienst.
Alleen Latijn wilde niet lukken. Een onvoldoende voor dat vak betekende zijn vertrek van het juvenaat. De man die zich geroepen voelde tot het priesterschap werd zo gedwongen tot een burgerleven. Hij trouwde en kreeg vijf zoons, allemaal met een Latijnse naam. Later nam hij alsnog een andere afslag.
Opa Jan liet zich in het geheim tot priester wijden, binnen de clandestiene kring van de episcopi vagantes: zwerfbisschoppen die niet tot de rooms-katholieke Kerk behoren. “Dit was een keuze waar hij deels gelukkig en deels ongelukkig mee was”, zegt Horsthuis. “Hij was diep katholiek. Juist daarom vond hij deze stap moeilijk te verantwoorden tegenover zijn eigen Kerk. Daar heeft hij waarschijnlijk veel mee geworsteld.”
De tragiek van dat dubbelleven wordt tastbaar in de inhoud van de geheime koffer: een kazuifel (een authentiek exemplaar, zoals er in die jaren veel op rommelmarkten te vinden waren) een niet-vergulde, onofficiële kelk (“een toneelrekwisiet”, aldus een van de wetenschappers die Horsthuis raadpleegde) en een gebaksschaaltje als vervanging van een pateen, het schaaltje waar de hostie tijdens de Mis op wordt gelegd.
‘Door dit verhaal te ontrafelen heb ik meer mededogen gekregen voor de keuze die mijn opa maakte’
De koffer staat daarmee symbool voor het leven van iemand die zijn roeping probeerde te volgen op een manier die geen plaats had binnen het instituut van de Kerk. Een keuze die diepe sporen trok binnen het gezin: een weduwe die na zijn dood beseft dat zij in een leugen leefde, omdat haar man “in het geniep getrouwd was met God”.
Vier van de vijf zoons betrappen hun vader, los van elkaar, bij het opdragen van de Mis. Jaren later ontdekken ze pas dat zij allemaal hetzelfde geheim met zich meedroegen.
“Ik vind het tragisch én ik ben trots”, zegt Horsthuis. “Door dit verhaal te ontrafelen heb ik meer mededogen gekregen voor de keuze die mijn opa maakte. Hij heeft zijn hart gevolgd, en dat vind ik ook iets moois. De tragiek is natuurlijk dat hij geen echte priester is geworden, maar een surrogaat.”
Wat als opa Jan in deze tijd was geboren? “Dan zouden ze iemand die zo graag wil met open armen hebben ontvangen”, vermoedt Horsthuis. “Toen was Latijn de gangbare taal, dat is nu minder. Als hij later was geboren, was het leven anders gelopen.”
Maar het verleden is onherroepelijk, bewijst de koffer op zolder. In de podcast volgen we Horsthuis en haar vader Paul op zoek naar een passende bestemming ervoor. Suggesties uit de familiekring (kringloop, feestwinkel) worden door Paul afgewezen: de koffer verdient respect, want hij is jarenlang gekoesterd.
Een aspirant-priester uit de Filipijnen zou het kazuifel kunnen gebruiken, maar Horsthuis twijfelt. Ze wil de geheime koffer nog even bij zich houden. Het is haar geschiedenis, en ook haar neven en nichten wil ze kennis laten maken met de voor hen onbekende rekwisieten. De koffer staat inmiddels op haar eigen zolder. Een derde generatie maakt ruimte in huis voor een opmerkelijke geschiedenis. Dit keer niet in het geheim.
Hoewel de podcast eindigt met een plechtig “amen”, is het verhaal nog niet af. Horsthuis wil de geschiedenis van het genootschap, die zich de “Oud-Rooms-Katholieke Kerk” noemde, nog verder ontrafelen. Haar opa was één van de zes mannen die in 1972 onofficieel gewijd zijn. Dat betekent dat er mogelijk nog meer nakomelingen rondlopen met een vergelijkbare familiegeschiedenis.
“Ik hoop heel erg dat mensen naar me toe komen om een stukje van de puzzel te leggen”, zegt ze. “Tegelijkertijd ben ik al heel blij met wat we hebben bereikt: het doorbreken van het zwijgen. Dat kan ook bij anderen pijn verlichten, vooral binnen de katholieke Kerk.”
De podcast De geheime koffer is te beluisteren bij NPO DOCS en op alle podcastplatforms.
