Hun leven speelt zich normaal gesproken achter gesloten deuren af. Toch kreeg filmmaker Ivo Cornel een week lang toegang tot de verborgen wereld van de trappistinnen van Arnhem voor een documentaire.

Werken aan de perfecte kaars en iedere maaltijd in stilte doorbrengen; de trappistinnen van Abdij Koningsoord in Arnhem leven nog altijd volgens de Regel van Benedictus uit 530 na Christus.

Filmmaker Ivo Cornel kreeg een week lang een inkijkje in het leven van de zusters. In zijn documentaire Ora et Labora, leven tussen de regels valt de stilte tussen onze dagelijkse herrie op. “Maar de zusters zijn juist ook heel begaan met de wereld.”

De zusters leven volgens hun regels in stilte achter gesloten deuren. Dat is anders dan bijvoorbeeld jezuïeten en franciscanen, die juist naar buiten treden. Waarom treden de trappistinnen met deze film nu zo in die openbaarheid?

“De zusters leven misschien volgens eeuwenoude leefregels, maar ze willen ook gewoon met hun tijd mee. Ze hebben Instagram, een nieuwsbrief en willen deze film tonen aan scholieren die levensbeschouwing krijgen. De zusters willen laten zien dat ze misschien achter een slot zitten, maar heus wel in de samenleving staan. En dat ze meekrijgen wat er gebeurt in de wereld.”

Toch leven de zusters volgens regels die in de wereld van de middeleeuwen zijn bedacht.

“Ze zijn de Regel van Benedictus ook anders aan het lezen. Volgens zijn oorspronkelijke idee moet je bijvoorbeeld altijd zwijgen. Tot een jaar of dertig terug praatten ze dan ook in het dagelijks leven in gebarentaal. De vrouwen vinden al sinds jaren dat je ook iets kan zeggen, maar alleen wanneer dat nodig is.

Bij het voorlezen tijdens de lunch lezen ze ook weleens iets anders dan religieuze teksten. Toen ik er was bijvoorbeeld uit een boek van bioloog Jan van Hooff, over het menselijke gedrag van chimpansees. Ik heb ze echt zien lachen.”

Je zegt dat de zusters weten wat er speelt in de wereld. Hoe gaan zij om met een soms beangstigend heden: oorlog in Oekraïne, een geweldsexplosie in Gaza, Iran en Libanon en onzekere tijden door optrekkend populisme in de VS en Europa?

“Door te bidden. Zeven keer per dag en meer, voor die wereld. Dat is hun taak, voelen zij. Ik spreek in de documentaire een zuster die lesgaf aan moeilijk opvoedbare kinderen voordat ze het klooster in ging. Maar ze had het gevoel dat die paar kinderen in de klas zo weinig waren om te kunnen helpen. Ze voelde dat ze meer kon doen door te bidden dat God alle kinderen op aarde zou helpen.”

Bijna 40 procent meer volwassenen traden toe tot de katholieke kerk in 2024 dan het jaar daarvoor, zo bleek uit recente cijfers. Zie je die toegenomen populariteit bij het klooster terug?

“Het grappige is dat er maar liefst drie novices zijn, zusters in opleiding. Maar ook het gastenverblijf is enorm populair. Er zijn tegenwoordig veel bezoekers die op stilteretraite gaan en daar zwijgend aan het avondeten zitten. De zusters zeggen dat ze nu hetzelfde zien als na de Tweede Wereldoorlog: juist in een tijd van onrust neemt de behoefte aan religie toe.”

Zelf ben je katholiek gedoopt. Trok het kloosterleven jou na deze week ook?

“Als opgeleid visueel antropoloog wilde ik vooral zonder vooroordeel het kloosterleven laten zien. Dus geen Netflix-achtige documentaire met snelle shots, maar met langzame beelden een langzaam leven weergeven. Ze werken bijvoorbeeld uren aan sierkaarsen. Als een kaars niet goed genoeg is, gaat die alsnog weg.

Toch denk ik dat mediteren, mindful leven, wel erg centraal staat in de moderne samenleving. De zusters willen juist contemplatief leven. Als er dingen op je pad komen waarvan je denkt: ‘hé, dat is niet goed’, dan moet je niet zomaar doorleven, maar er iets mee te doen. Zelf heb ik een tijd vrijwilligerswerk op Lesbos gedaan, dat past daar voor mij bij.”

Wat is het dan aan deze vrouwen dat ze een leven vol gebed en stilte kiezen?

“Uiteindelijk beschrijven de zusters dat hun roeping meer een gevoel is. Alsof je verliefd wordt: weet je dan precies waarom dat is? Maar in plaats daarvan word je overvallen door liefde voor God. Zij laten ons vervolgens zien hoe je bewust kan leven, in rust kan leven.

Maar de film laat vooral zien dat de zusters evengoed mensen zijn, met hun eigen twijfels en eigen geluk. Ze gaan op jaarlijks kloosteruitje naar een dierentuin en genieten uitgebreid van appeltaart met slagroom. Ja, ze wijden hun leven aan anderen. Maar ze zijn echt niet heilig.”

De film Ora et Labora. Leven tussen de regels is te zien op Youtube en via abdijkoningsoord.org.