Vanaf Bevrijdingsdag is in Simpelveld de tentoonstelling Manete pace – Blijf in vrede te zien. De Duitse schilders Roger Nyssen en Uwe Appold lieten zich hiervoor inspireren door het dagboek van een anonieme zuster die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het klooster van het Zuid-Limburgse dorp verbleef.
Manete pace was er wellicht nooit gekomen zonder de tentoonstelling Wereldkunst – 50 jaar hongerdoeken, die in 2025 te zien was in De Schat van Simpelveld.
Toen schilder Uwe Appold uit Flensburg aan zijn collega Roger Nyssen uit Dormagen vertelde over zijn plan om die expositie, waar een werk van hem te zien was, te gaan bezoeken, raadde Nyssen hem aan om in de museumwinkel het boek Echo uit Huize Loreto – Dagboek van een onbekende zuster van Donné Jaegers te kopen.
“Ik had dat dagboek zelf twee jaar geleden gekocht”, vertelt Nyssen. “De zuster beschrijft vol overgave de verschrikkelijke dagen en nachten in de laatste maanden van de oorlog, in een klooster vol met vluchtelingen, soldaten, kinderen en zusters.”
Appold was meteen geïnteresseerd. “Twee dagen later hadden we besloten om samen een cyclus te maken en om te proberen die ook in Simpelveld tentoon te stellen.”
Voor Nyssen was Zuid-Limburg geen onbekend terrein. Hij groeide op in Lemiers, tegen de Duitse grens aan. In 1939 trad zijn tante Änni als novice in het klooster van Simpelveld in.
Vier maanden na de capitulatie, in augustus 1945, legde ze haar eeuwige geloften af en trad ze als zuster Gisela definitief toe tot de congregatie van de Zusters van het Arme Kind Jezus. “We hebben haar vaak bezocht in het klooster.”
Waar Appold al 64 jaar actief is als kunstenaar en internationale bekendheid geniet, pakte Nyssen pas acht jaar geleden de kwast op. In hun ateliers in respectievelijk Flensburg en Dormagen werkten ze afzonderlijk aan twaalf schilderijen op basis van het dagboek.
Over de inhoud sprak het duo niks af. “We hebben het formaat van de schilderijen vastgesteld, verder niks.” Pas in januari zagen de kunstenaars elkaars werken voor het eerst. “Het paste, zoals we al verwachtten, heel goed bij elkaar.”
Toeval is het kernwoord in Nyssens manier van schilderen. “Ik maak olieverfschilderijen op plastic. Ik begin met een losse schets op het doek op basis van een woord, een thema. Door er overheen te schilderen, laat ik mezelf keer op keer door toeval inspireren. Maar het gekozen thema blijft onderhuids altijd doorwerken.”
Waar Nyssen werkt met het toeval, staan in de werken van Appold de existentiële ervaringen van mensen centraal. Zijn werk is doordrenkt met symbolen. “Het kruis komt in al zijn schilderijen terug”, vertelt Nyssen over het werk van zijn collega.
“Hij werkt graag met materialen die raken aan het thema. Kenmerkend voor hem is de integratie van aarde. Hij heeft ook tuinaarde meegenomen uit Simpelveld en die in de schilderijen verwerkt.”
De schilders verschillen veel qua techniek, maar delen een visie op kunst en op de thematiek van de tentoonstelling. “We proberen mensen te raken met verhalen die we in de kunst verwerken. Het dagboek eindigt met een vraag die me bij is gebleven: hoeveel zijn er die echt van goede wil zijn? Die vraag kunnen we ook vandaag de dag nog stellen.”
“Maar onze expositie gaat vooral over de vraag hoe je vrede kunt maken. Het is dan ook niet de oorlog die centraal staat in de werken, maar de gevoelens die daarbij horen.” Bij de schilderijen zullen ook de passages uit het dagboek geplaatst worden waarop ze betrekking hebben.
Nyssen, zelf overtuigd katholiek, hoopt dat de tentoonstelling uiteindelijk ook op andere plekken te zien zal zijn. “Het draait natuurlijk om het dagboek en Simpelveld. Maar de werken zijn universeler en het thema is belangrijker dan ooit. Het zou mooi zijn als de expositie in kerken in andere steden in het land te zien zal zijn.”
De tentoonstelling Manete pace – Blijf in vrede is van 5 mei tot en met 12 juli te zien in Museum de Schat van Simpelveld en wordt mede mogelijk gemaakt door de congregatie van de Zusters van het Arme Kind Jezus en de plaatselijke heemkundevereniging De Bongard.
