Als er een begeerte opwelt naar een andere vrouw, is dit dan op zich een zonde? Of als ik iemand omver rijd, maar per ongeluk? En iets een beetje verdraaien met goede bedoelingen: is dit wel liegen? Tja, soms lijkt het eenvoudig: we moeten liefhebben. Of de tien geboden onderhouden. Maar het leven is soms wat complexer… En dan komt de moraaltheologie op de proppen.
Maar ja, ook dat blijkt nogal een complex geval. Dan staan er van die grote denkers op die al hun verstand erop loslaten om een grote systematische synthese op te stellen, met scherpe definities en strakke logische redeneringen. Zoals de heilige Thomas van Aquino met zijn Summa Theologiae. Daaruit plukt Doen wat goed is deel twee, dat op zich zoiets als een ethisch referentiekader vormt: een abstract rationeel, theoretisch geheel om verdere morele analyses op te baseren.
Kernbegrippen die Thomas ontleedt en bij elkaar puzzelt zijn (on-)vrijwilligheid, omstandigheid, object van de wil, genieten, beogen, kiezen, overleg, instemmen, gebruiken. Van daaruit bekijkt hij de goedheid of slechtheid van daad, doel, intentie of omstandigheid, alsook wat zonde is, schuld en verdienste.
Zeker, veel intuïties en analyses waar we vandaag nog mee overweg kunnen. Wie zou dan ook deze grote kerkleraar in vraag durven te stellen? Toch zullen velen struikelen over taal, vorm en redeneertrant van dit scholastieke summum uit de dertiende eeuw, zoals de noties die hij overneemt van Aristoteles, abstracte beginselen of bepaalde visies.
Dat de mens bijvoorbeeld niet gedetermineerd is door de sterren komt volgens Thomas omdat onze ziel onlichamelijk is: maar dat kunnen we moeilijk nog hardmaken. Zeker is dat Thomas vandaag zijn schrijfsels zelf wel wat zou aanpassen.
Dit boek is duidelijk voer voor wie enige filosofische bagage en de nodige passie voor formele logica heeft, al bieden de toelichtingen van de vertaler verheldering – en deze zijn voor de meesten wellicht veel begrijpelijker en aangenamer om te lezen. Maar voor de Thomasfans en specialisten in de moraal en aanverwante disciplines is deze uitgave een kluif van topklasse!
