‘Grijze druk’. Ik bleef wat haken op die term in het recente rapport van de Adviesraad Migratie over de zin van arbeidsmigratie.

Driftig rekenwerk

Dat rapport is vooral rekenkundig van opzet: er wordt driftig met cijfers gesmeten gebaseerd op een hypothetisch aantal arbeidsmigranten, die dan even hypothetisch allemaal nul kinderen krijgen, niet aan gezinshereniging doen en keurig voor ze zelf met pensioen gaan weer terugverhuizen naar hun land van herkomst.

Met dan onder de streep als uitkomst op de prangende vraag of arbeidsmigratie alle uitdagingen van de vergrijzing gaat oplossen: nee, ja, misschien… maar hoe dan ook, reken je vooral niet rijk. Ik vat het even kort door de bocht en in mijn eigen woorden samen.

Objectief?

Maar die term dus, ‘grijze druk’. Ook die wordt in een bijzin in het genoemde rapport heel rekenkundig uitgelegd als “de groei van het aantal gepensioneerden ten opzichte van het aantal werkenden”. Op zichzelf een objectief gegeven, en we snappen allemaal dat dit reële uitdagingen met zich meebrengt.

Maar het begrip ‘grijze druk’ is niet objectief, dat is een met emotie beladen metafoor van het type waarvan politici zich graag bedienen – zoals een ‘tsunami’, ‘golf’ of ‘aardverschuiving’. Dergelijke metaforen zijn opvallend vaak natuurkrachten: dreigend, groots, onafwendbaar. En ook: onverschillig en onmenselijk. Het zijn beelden die ons doen vergeten dat we het over concrete, helemaal niet onverschillige mensen hebben.

‘Druk’ bevindt zich ook in dat kille natuurkundige spectrum. Druk leidt tot explosies, tot vulkaanuitbarstingen, tot dingen die uit hun voegen barsten – tot weinig goeds kortom.

Echte mensen

Nogmaals: natuurlijk zijn de zorgen over de demografische ontwikkeling dat er verhoudingsgewijs steeds meer gepensioneerden zijn uitermate reëel. Cijfermatige rapporten zoals dat van de Adviesraad Migratie zijn dan ook zeker nodig en nuttig voor beleidsmakers. En in de vertaling naar een breder publiek is de beeldspraak ook nooit helemaal te vermijden, al is zorgvuldigheid daarin geboden.

Maar wie zich door de pagina’s lange berekeningen heen worstelt, moet zich op een goed moment toch ook realiseren dat we niet louter rekenkundig of technocratisch naar de kwestie kunnen kijken. Laten we dus in het politieke en publieke debat de verhalen blijven vertellen van de mensen over wie het gaat. Mensen met even reële zorgen en behoeften, mensen die zich niet tot kille cijfers of sommen laten reduceren, of tot gezichtsloos natuurverschijnsel.

Schatten van ervaring

Dat raakt aan iets fundamenteels: hoe kijken wij naar ouderen? Als slechts een economisch of demografisch ‘probleem’ in de marge van de samenleving? Of kunnen we hen ook bezien en behandelen als de “schatten van ervaring en wijsheid”, in de woorden van paus Franciscus, die hun plek mogen hebben middenin onze gemeenschappen? Ook dat is allemaal beeldspraak, maar wat mij betreft toch een heel stuk menselijkere beeldspraak.