Nieuwe gesprekken over een bestuurlijke vernieuwing binnen de Duitse Kerk worden zeker in Rome met argusogen gevolgd. Maar nog veel groter is de druk van Duitse katholieken om vaart te maken met de hervormingen – zelfs als men daarmee een breuk met de katholieke wereldkerk riskeert.
Tussen droom en daad, zo weten we dankzij de beroemde dichtregels van Willem Elsschot, staan steeds meer internationale wetten in de weg, en ook nog een zwik praktische bezwaren. Het aanstaande Nederlandse kabinet zal er snel genoeg over kunnen meepraten, als alle dromen over migratiebeperking en stikstofuitstoot onvermijdelijk op de klippen gaan lopen van Europese regelgeving.
Wat dan? Hoe verzoen je ‘de wil van het volk’ met de mores van een internationale gemeenschap?
Hoewel het hen verder weinig zal interesseren, doen onze beoogde nieuwe bewindslieden er goed aan om de berichtgeving te volgen rondom de synodale debatten in katholiek Duitsland. (Tip aan Schoof c.s.: abonneren op Katholiek Nieuwsblad doet u hier; als alle ministers en staatssecretarissen zich tegelijkertijd willen aanmelden kunt u contact met ons opnemen voor een speciale groepskorting.)
Vandaag en morgen komt in Mainz de zogeheten Synodale Commissie bijeen. Die moet een nieuwe stap zetten in de vorming van een nieuw, permanent bestuurlijk orgaan waarin naast bisschoppen ook lekengelovigen vertegenwoordigd zijn.
Critici noemen de Duitse plannen 'kerkrechtelijk en theologisch een absurditeit'
Modernisering en democratisering van de Kerk: dat is de duidelijke ‘wil van het volk’ bij onze oosterburen. Alleen zij lopen ook tegen internationale regels aan, want Rome – het Brussel van de katholieke Kerk – is niet zonder meer akkoord met deze beweging. Over de redenen hiervoor hebben we eerder bericht, maar kort gezegd luidt de klip en klare boodschap vanuit de Romeinse Curie: hou je aan de spelregels.
De eerste vraag is nu: doet men dat? Vier van de 27 Duitse bisschoppen – Hanke (Eichstätt), Oster (Passau), Voderholzer (Regensburg) en Woelki (Keulen) – zijn daar alvast niet gerust op, en hebben nogmaals aangegeven dat ze niet meedoen. Dat stelt de Synodale Commissie direct al voor een praktisch probleem, omdat de financiering vanuit alle bisdommen zou moeten komen.
Maar bovenal klinken er principiële bezwaren. Volgens kerkjurist Heribert Hallermann is de gedroomde Synodale Raad “kerkrechtelijk en theologisch een absurditeit”, zo zei hij tegen de katholieke website Communio, en bij voorbaat “onwettig en daarmee ongeldig”. En de katholieke actiegroep Neuer Anfang stuurde eerder deze week een bezorgde brief naar Rome, met als strekking dat de Synodale Commissie een flagrante schending van het kerkelijk wetboek is (canon 392 par. 1 om precies te zijn, waarin de rol van de bisschop als bewaker van de kerkelijke eenheid wordt beschreven), die tot dwaling en scheuring kan leiden.
Eind deze maand staat een nieuw bezoek van de Duitse bisschoppen aan de Romeinse Curie gepland. Dan zal blijken hoe heet daar de kerkrechtelijke soep gegeten wordt.
Maar een tweede vraag zal de Duitse bisschoppen misschien nog wel veel zenuwachtiger maken: hoe reageert men in eigen land als men kool en geit wil blijven sparen? Want de ‘volkswil’ is ongedurig, en nog veel minder tolerant en begripvol dan alle kerkjuristen en curieprelaten bij elkaar.
De verhoudingen met de belangrijkste vertolker van die volkswil, het lekenplatform ZdK, worden steeds slechter. Nog onlangs liepen de gemoederen op een ZdK-bijeenkomst hoog op omdat de Duitse bisschoppen voor de benoeming gingen liggen van een vrouw tot geestelijk leider van de katholieke padvinderij.
Er werd gesproken van een “vertrouwensbreuk”; dat de bisschoppen met het oog op de betrekkingen met Rome en de rest van wereldkerk voorzichtig willen opereren, wordt steeds slechter begrepen.
Het Duitse episcopaat wil geen breuk, Rome wil geen breuk, maar een meerderheid van de Duitse katholieken lijkt met grimmige vastberadenheid op een Duitse Brexit, een Dexit, af te koersen. Wat voor de politiek geldt, geldt voor de kerkpolitiek evengoed: de frictie tussen nationale sentimenten en internationale belangen lijkt steeds groter te worden. Het zal een knap staaltje stuurmanskunst van Duitse kerkleiders vragen om daar tussendoor te laveren.
