De geur van glühwein, de lichtjes in de bomen en de kerststallen op pleinen… Eeuwenlang vormen kerstmarkten het hart van de Advent in Duitsland. Dit jaar staan ze echter voor nieuwe uitdagingen. Strengere veiligheidsregels en het trauma van aanslagen zorgen in veel steden voor onzekerheid over de toekomst van hun markten.
In Maagdenburg werd de beslissing om de grote kerstmarkt op 20 november te openen lange tijd uitgesteld. De stad worstelde met de vraag hoe het evenement kon plaatsvinden na de aanval van 20 december 2024, waarbij een voertuig op de menigte inreed, zes mensen om het leven kwamen en meer dan driehonderd anderen gewond raakten.
Wigbert Schwenke, voorzitter van de gemeenteraad, zei dat de procedure zorgvuldig werd bekeken en dat er hard werd gewerkt aan een oplossing die zowel veilig als betrouwbaar is. Kort daarna bevestigde het kantoor van burgemeester Simone Borris dat de markt doorgang kon vinden, na aanpassingen aan de beveiliging. Het waarborgen van de veiligheid, terwijl het karakter van het evenement behouden blijft, bleef volgens de autoriteiten de belangrijkste prioriteit.
Niet overal in Duitsland kon echter groen licht worden gegeven. Seizoensmarkten in Overath bij Keulen, in Rostock en bij kasteel Bodelschwingh in Dortmund gingen niet door. Soms speelden praktische omstandigheden een rol, zoals renovaties, soms waren het de hogere veiligheidskosten of te lage inkomsten voor kraamhouders.
Deze verschillen laten zien dat de situatie in Duitsland divers is, maar ook dat de publieke bezorgdheid groot blijft. Uit een recente opiniepeiling bleek dat 62 procent van de Duitsers vreest dat er dit jaar een terroristische aanslag kan plaatsvinden op een kerstmarkt.
Voor veel Duitsers gaat de discussie verder dan logistiek. Renardo Schlegelmilch, hoofdredacteur van Domradio.de, Duitslands grootste katholieke radiostation in Keulen, zegt tegen OSV News dat de kwestie een nationaal debat is geworden. “Na de aanslag in Maagdenburg vorig jaar zijn de autoriteiten extra voorzichtig.”
Als evenementen niet regelmatig kunnen plaatsvinden, wordt het moeilijker om het gevoel van gedeelde traditie te behouden dat gemeenschappen bindt
Zichtbare barrières, een zwaardere politieaanwezigheid en nieuwe technische eisen hebben volgens hem de sfeer op kerstmarkten merkbaar veranderd. De maatregelen zijn bedoeld om mensen gerust te stellen, maar voor sommige bezoekers creëren ze juist meer spanning, waarschuwt hij. “Je zult mensen nooit honderd procent veilig kunnen houden.”
Naast veiligheid is de culturele en religieuze waarde van kerstmarkten groot. Schlegelmilch wijst erop dat er jaarlijks meer dan 3000 kerstmarkten zijn met ongeveer 170 miljoen bezoekers: ruim twee keer de bevolking van Duitsland. Ze bepalen de toon van de Advent, ook voor mensen die niet actief kerkelijk betrokken zijn, en hun afwezigheid zou de sfeer aanzienlijk verminderen.
Ook lokale autoriteiten wijzen op het sociale belang van de markten. Schwenke noemde de kerstmarkt een eeuwenoude traditie en een belangrijk onderdeel van het sociale leven. Wanneer zo’n traditie onzeker wordt, ervaren veel bewoners een gevoel van verlies of onveiligheid.
Foto 1: Speelgoed, kaarsen en bloemenversieringen zijn te zien op 21 december 2024, vlak bij de plek waar een dag eerder een auto inreed op een menigte op de kerstmarkt in het Duitse Maagdenburg. Foto 2: Een jaar later liggen er gedenkstenen voor de mensen die om het leven kwamen bij de aanslag. Beeld: OSV News - Christian Mang / Lisi Niesner, Reuters
Steeds maar beperken of schrappen kan volgens hem langdurige culturele effecten hebben. “Als evenementen niet regelmatig kunnen plaatsvinden, wordt het moeilijker om het gevoel van gedeelde traditie te behouden dat gemeenschappen bindt.”
Vanuit een pastorale invalshoek roept dit soort ontwikkelingen vragen op over de zichtbaarheid van christelijke symbolen in het openbare leven. Pastoor Michal Wilkosz, rector van de Poolse Katholieke Missie in Duitsland, wijst erop dat de recente beslissingen voortkomen uit het trauma van eerdere aanslagen. “Deze beslissingen zijn geen ideologische aanvallen op traditie. Ze komen uit pijnlijke ervaringen, vooral de tragedie in Maagdenburg.”
Volgens hem zijn de gevolgen van afgelastingen zowel sociaal als spiritueel voelbaar. “Voor gelovigen zijn kerstmarkten een verlengstuk van de Advent buiten de kerkmuren. Voor niet-gelovigen zijn ze nog steeds plekken van gemeenschap. Zonder deze markten verdwijnt er een belangrijke plaats van ontmoeting.”
In kleinere steden betekent dit vaak dat er simpelweg geen plek meer is waar mensen elkaar in de winter kunnen ontmoeten. “Voor velen was dit het enige evenement dat de hele gemeenschap samenbracht.”
Wilkosz waarschuwt ook voor de psychologische impact van herhaalde waarschuwingen over veiligheid. Mensen trekken zich stilletjes terug uit het openbare leven, wat niet alleen het sociale contact, maar ook de spirituele beleving van het seizoen beïnvloedt.
Daarnaast ziet hij een gevaar voor de zichtbaarheid van christelijke symbolen: als kerststallen en adventsverlichting verdwijnen, dreigt het geloof steeds meer een privézaak te worden. De Kerk heeft hierin volgens Wilkosz een duidelijke rol. “Christendom begint bij ontmoeting, niet bij isolatie. Als publieke uitingen van Kerstmis kleiner worden of verdwijnen, moet de Kerk zorgen dat mensen de ervaring van samenzijn niet verliezen.”
Hij moedigt creatieve oplossingen aan: als er geen kerststal op het dorpsplein staat, kan er een in de kerk komen, met de deuren de hele dag open. Als er geen podium voor kerstliederen kan worden opgebouwd, kan een parochiekoor optreden voor wie nog licht zoekt in de tradities van Kerstmis. Zijn boodschap is helder: de Advent is een tijd waarin niemand zich alleen mag voelen.
