Eindredacteur
Sinds anderhalf jaar is de Ierse Lorna Gold directeur van de wereldwijde Laudato Si’-Beweging, die het groene gedachtegoed van paus Franciscus’ gelijknamige encycliek promoot. Eind juli was ze in Nederland en liet ze zich interviewen over Kerk en klimaat en hoe die twee elkaar raken.
“Het is nooit te laat, want het kan nog een stuk erger worden dan het nu is. We hebben de maatregelen die we eigenlijk dertig jaar geleden hadden moeten nemen ongelooflijk lang uitgesteld, maar we kunnen natuurlijk nog steeds ingrijpen om erger te voorkomen. De hittegolven die we dit jaar hebben meegemaakt zijn angstaanjagend, want ik denk dat we zeker in Europa al heel lang niets op deze schaal hebben gezien. Kijk bijvoorbeeld naar het gebied dat in Frankrijk is verwoest.”
“Dit jaar staan we aan het begin van El Niño, een terugkerend wereldwijd weersfenomeen. De echte gevolgen van El Niño in Europa zullen pas volgend jaar merkbaar zijn. Als dit de opmaat is voor wat we volgend jaar gaan meemaken, is het echt beangstigend. Ik denk dat we allemaal, nu we hiermee worden geconfronteerd, een stap terug moeten doen en ook onze politici moeten aansporen om echt leiderschap te tonen.”
“We weten al veertig jaar wat de oorzaak van klimaatverandering is. Olie, steenkool en gas zijn verantwoordelijk voor het grootste deel van onze uitstoot, naast onze afhankelijkheid van vlees en zuivel. Tenzij we stoppen met investeren in klimaatvernietiging – en dat is precies wat we doen als we in fossiele brandstoffen investeren – zullen we hier nog veel meer van zien. En geloof me, het zal nog een stuk erger worden.”
“Zolang we nadenken, is het nooit te laat. We kunnen altijd iets doen. Paus Franciscus zei in Laudato si’: we weten dat dingen kunnen veranderen. De mensheid heeft in het verleden rampen het hoofd geboden, maar daarvoor is een gezamenlijke inspanning nodig. We missen het besef van een gezamenlijke inspanning om deze uitdaging het hoofd te bieden, en dat is wat er nu nodig is. Dus misschien kunnen we uit de as van wat er deze zomer is gebeurd de moed vinden om stappen te zetten.”
“In de zee van desinformatie waarmee we worden geconfronteerd moeten we zoeken naar betrouwbare stemmen. Paus Leo is wereldwijd een van de meest vertrouwde stemmen van dit moment. In alle peilingen op dat vlak scoort hij zeer hoog. Het feit dat veel geloofsleiders zich steeds uitgesprokener en beter geïnformeerd tonen over klimaatkwesties, is voor mij een manier om mensen rechtstreeks te bereiken. Want als mensen hun geloofsleiders vertrouwen, kunnen ze wellicht hun perspectief bijstellen.”
“Ik denk dat met name de katholieke Kerk, als een van de grootste organisaties ter wereld, een enorme verantwoordelijkheid draagt om een boodschap van hoop uit te dragen en duidelijk te maken dat we actie moeten ondernemen. We hebben een morele verantwoordelijkheid om te handelen.”
“Dat kan op drie niveaus. Het eerste niveau is vooral persoonlijk: het gaat erom dat je zelf het verband legt tussen geloof en zorg voor de aarde, en dat je dat in de praktijk brengt in je dagelijks leven en in het leven van je gemeenschap. Dat is zo belangrijk, want het gaat erom dat gevoel van hoop voor de toekomst levend te houden. We moeten gemeenschappen opbouwen waarin mensen de crisis begrijpen, maar ook de hoop levend houden door middel van eco-spiritualiteit en verbinding met de natuur.”
‘We moeten Laudato si’ niet opvatten als een milieucampagne die er maar een beetje los bij hangt’
“Het tweede niveau draait om de bezittingen van de Kerk. De Kerk is een van de grootste grondbezitters ter wereld: als je alle grond van parochies, kloosters en bisdommen wereldwijd samenvoegt, krijg je de oppervlakte van een middelgroot Europees land. We moeten leiderschap tonen, afstappen van fossiele brandstoffen, duurzaam bankieren en land teruggeven aan de natuur. In Ierland hebben de bisschoppen bijvoorbeeld een prachtig initiatief genaamd 30-30 Back to Nature, waarbij dertig procent van de kerkelijke gronden wordt ingericht voor de bevordering van de biodiversiteit.”
“Het derde niveau gaat over het vertellen van verhalen, onze stem laten horen en de moed hebben om politici ter verantwoording te roepen, om mensen bewust te maken. Waarom preken de bisschoppen niet over de hittegolven? We moeten als Kerk profetisch zijn; dat is iets waarover paus Franciscus ook veel sprak in Laudato si’. We moeten onze stem laten horen.”
“Vaak wordt het gezien als een onderwerp voor een specifieke belangengroep. Soms hoor je mensen zeggen: ‘Daar houd ik me niet mee bezig, dat is niets voor mij.’ Velen denken dat het iets politiek is, iets voor activisten die graag de straat opgaan en zich bezighouden met radicale acties.”
“Dat terwijl Laudato si’ juist een uitgesproken theologische grondslag heeft en alle aspecten van het kerkelijk leven omvat. Het is nauw verbonden met de liturgie; zo heeft paus Leo een nieuwe Mis voor de zorg voor de schepping ingesteld, die de zorg voor Gods schepping echt in het hart van het geloof, de liturgische praktijk, brengt.”
“Het heeft ook een diepe spirituele dimensie. Ook hier kunnen misvattingen ontstaan; binnen de Kerk bestaat al heel lang de traditie om elke vorm van pantheïsme, natuuraanbidding en new age te vermijden. In Laudato si’ wordt de schepping voorgesteld als een uitdrukking van Gods liefde. We kunnen God in de schepping vinden en die schepping heeft een intrinsieke waarde.”
“Dat is iets heel anders dan de schepping zien als iets waarover we moeten waken. Het rentmeesterschap over de schepping was tot aan Laudato si’ altijd de gangbare traditie, maar nu hebben we veel meer aandacht voor de aanwezigheid van God in de schepping, waarbij we zijn liefdevolle zorg en aanwezigheid in de geschapen wereld ontdekken. Dat is niet hetzelfde als zeggen dat God een boom of een berg is. Het gaat erom dat we dat gevoel van het heilige moeten vinden in de schoonheid van de schepping.”
“Paus Leo XIV was in oktober 2025 aanwezig bij het symposium voor de tiende verjaardag van Laudato si’. Hij legde symbolisch zijn handen op een smeltend ijsblok van de Groenlandse ijskap – een beeld dat de hele wereld overging. Daarmee maakte hij duidelijk dat hij in de voetsporen van paus Franciscus wil treden en de boodschap van integrale ecologie echt op de voorgrond wil plaatsen.”
‘Zolang er mensen zijn die in verandering geloven en een verschil kunnen maken, is er nog steeds hoop’
“Dat is echt belangrijk voor de Kerk: we moeten Laudato si’ niet opvatten als een milieucampagne die er maar een beetje los bij hangt. Het is een integraal onderdeel van de christelijke roeping. Zo heeft paus Franciscus het beschreven, en paus Leo is doorgegaan met het benadrukken van het integrale karakter van ecologie in het leven van de Kerk.”
“Ik denk dat het draait om het goede voorbeeld geven. Ik bevind me in de zeer bevoorrechte positie dat ik leiding geef aan een beweging van mensen die hebben besloten om met hoop te leven. Mensen denken dat optimisme hetzelfde is als je hoopvol voelen, maar hoop is een beslissing die tot actie leidt.”
“De Laudato Si’-Beweging is begonnen met heel weinig mensen. Nu hebben we tienduizenden ambassadeurs over de hele wereld. Velen doen kleine dingen, maar als je al die kleine acties bij elkaar optelt, ontstaat er een keten van hoop. Als ik al die verhalen hoor, begint de hoop bij mij te groeien. Het is als een licht dat de duisternis verdrijft. Dat wil niet zeggen dat ik niet denk dat we voor veel uitdagingen staan, maar het gaat om waar je je op richt.”
“Zolang er mensen zijn die in verandering geloven en een verschil kunnen maken, is er nog steeds hoop. De twintigste-eeuwse antropologe Margaret Mead zei ooit: ‘Denk niet dat een kleine groep mensen de wereld niet kan veranderen; dat is het enige waardoor de wereld ooit veranderd is.’ Ik geloof echt dat dat waar is. Daarom moeten we naar voren komen met een visie op de wereld die geworteld is in Laudato si’. We hebben tenslotte zoveel troeven in de katholieke Kerk, zoveel ongelooflijke mensen die samen een verschil kunnen maken.”
