Het historische stadsklooster aan de Poststraat in Tilburg was meer dan veertig jaar de thuisbasis van de benedictijnen van de Sint Maarten Kommuniteit. Tegenwoordig huisvest het gebouw een filosofische school voor jongvolwassenen die de kloostertraditie in ere houdt.
De Eendagsschool werd in 2020 opgericht door politicoloog en filosoof Gerard Drosterij (52) en theoloog en filosoof Bob van Geffen (68). Zij waren tot voor kort collega-docenten aan de lerarenopleiding Levensbeschouwing en de minor Filosofie en Ethiek van Fontys Hogeschool.
Drosterij en Van Geffen merkten dat veel studenten met treurnis afscheid namen van de filosofieminor als ze die eenmaal hadden afgerond. “Ze vonden het zo leuk, wat ons enerzijds veel voldoening gaf, maar ons anderzijds ook deed denken: waarom doen we hier niet meer mee?”, vertelt Drosterij.
Toen hij coördinator werd, besloot Drosterij een alumninetwerk op te zetten. “Ik vroeg de studenten vrijwillig hun e-mailadressen achter te laten, en de lijst groeide gestaag.” De eerste alumnidag werd een groot succes en op de tweede editie kwamen nóg meer oud-studenten af. “Toen zei ik tegen Bob: ‘Misschien moeten we gewoon een school stichten’. Bob stelde voor een stichting op te richten, en dat bleek een uitstekend idee.”
Te midden van de pandemie werd de stichting in het leven geroepen samen met twee oud-minorstudenten. Het doel: een wijsbegeerteschool zijn voor en door de studenten.
De naam komt niet uit de lucht vallen. “‘School’ betekent in het Grieks eigenlijk ‘vrije tijd’, een kwalitatieve vorm van vrijheid, een goede manier om je tijd te besteden. Bob kwam toen op een gegeven moment met de naam ‘Eendagsschool’, want je gaat één dag naar school – niet omdat het moet, maar omdat het leuk is en omdat het kan.”
Inmiddels heeft de Eendagsschool een achterban van ongeveer vijfhonderd oud-minorstudenten die geregeld ook extra zielen meebrengen, waardoor het aantal misschien zelfs al neerkomt op zeshonderd man.
Na het vertrek van de laatste benedictijnse broeder nam de Eendagsschool het stadsklooster over, zowel als onderwijsinstelling en als woonhuis. De eigenaar is de Stichting Bevordering Evangelische Levensgemeenschappen, die in de jaren zeventig werd opgericht door de deken en enkele leken om ruimte te bieden aan jongeren die een leefwijze geïnspireerd op het Evangelie wilden volgen.
De geest van de paters die er woonden is nog steeds voelbaar.
Een aantal van de oorspronkelijke richtlijnen van de benedictijnen, zoals stilte, gastvrijheid en menswaardigheid – uit de katholieke sociale leer – volgt de Eendagsschool ook, waardoor het mogelijk werd het pand te huren.
Op de eerste verdieping van het klooster huren vier zogenoemde tutoren van de school – oud-studenten van de minor en docenten in opleiding – een kamer, terwijl de rest van het gebouw dient als centrum voor allerlei filosofische activiteiten, zoals cursussen en tentoonstellingen.
Daarnaast worden er ook vergaderingen en andere bijeenkomsten georganiseerd, zoals wijsgerige kerst- of kloosterwandelingen door Tilburg en omgeving. Met deze initiatieven wil de school zich ontwikkelen tot een dynamische filosofisch-vrijzinnige gemeenschap voor jongvolwassenen, terwijl de ziel van het gebouw waarin ze huizen bewaard blijft.
Veel spullen van de broeders staan nog gewoon in het herenhuis: oude meubels en kasten, inclusief boeken en een aanwezigheidsbordje. Zelfs beeldjes van pausen en een foto van de voormalige inwoners staan er nog.
Van Geffen wilde het oude kloosterpand na intrek zo snel mogelijk opfrissen en vernieuwen, maar zijn collega en de nieuwe jonge bewoners wilden alles juist laten zoals het was, inclusief alle crucifixen die er hangen. “De geest van de paters die er woonden is nog steeds voelbaar. Daar is vooralsnog door niemand een opmerking over gemaakt.”
Veel studenten verlaten de minor van een half jaar met weemoed, omdat het voor hen soms aanvoelt als de eerste opleiding waar ze zich gezien en gehoord weten. “Wij vinden, heel cru gezegd, dat dit aangeeft dat er iets mis is met het huidige onderwijs, omdat de benadering van studenten dan niet deugt”, zegt Van Geffen.
“Vragen zoals: ‘Waarom doe ik eigenlijk wat ik doe? Wat is mijn doel hier op aarde?’ zijn inherent aan het leven en aan het vinden van je weg daarin, ook tijdens je studie. Maar blijkbaar is er binnen het onderwijssysteem weinig ruimte voor dergelijke vragen. En daarom zie je dat deze behoefte zich uit in initiatieven zoals de onze, waarin we ruimte maken voor filosofie en levensbeschouwing.” Drosterij voegt toe: “Het gaat om vragen die traditioneel werden behandeld binnen de context van religie, waar de Kerk vaak in uitblonk.”
Twintigers ervaren aandacht, rust en goede gesprekken binnen de Eendagsschool, merkt Drosterij. “Het valt me ook op dat studenten zich soms gevangen voelen binnen de structuren en discoursen van de samenleving. Misschien is dat onvermijdelijk op die leeftijd, want ik heb dat zelf ook ervaren: een soort existentiële drang naar bevrijding. Wij proberen echter te benadrukken dat dit niet het eindpunt is. Het gaat erom dat je leert een goede omgeving op te bouwen. Alleen maar zichzelf bevrijdende individuen is ook niet ideaal.”
“Jongeren willen begrip. Ze willen begrijpen waar hun stress en onvrede vandaan komen”, vult Van Geffen aan. “Ze voelen dat er dingen niet kloppen. Wat vinden ze niet kloppen? Eigenlijk alles. Vooral het onderwijs, de regels in uitgaanscentra en de systemen waarmee ze te maken hebben. Maar het komt erop neer dat ze leven in een wereld waarin ze van alles moeten en waar van alles van hen verwacht wordt, terwijl ze proberen elkaar en de wereld te begrijpen.”
Van Geffen en Drosterij zijn samen ook auteurs van het boek Werelddenkers, een nieuwe geschiedenis van de filosofie tot aan Descartes, dat eind vorig jaar in de boekhandels verscheen. Bij het schrijven van het omvangrijke werk met aandacht voor religie en politiek lieten ze zich inspireren door de vragen, opmerkingen, verbazing en reacties van hun (oud-)studenten van zowel Fontys als de Eendagsschool.
“Omdat deze jongeren niet wilden stoppen met filosofie na hun studies, is ook dit boek er gekomen”, aldus de auteurs. “Hun enthousiasme, bezieling en filosofievreugde zijn altijd een bron van werkdrift en dankbaarheid voor ons geweest.”
“Jongeren willen niets opgedrongen krijgen, maar als ze zelf dingen kunnen ontdekken en ontwikkelen, kunnen ze echt iets leren”, legt Van Geffen uit. “Die benadering van op een heldere manier dingen uitleggen passen wij ook toe in Werelddenkers.”
“De meeste jongeren die wij spreken zijn ook niet anti-kerkelijk. Integendeel zelfs”, voegt Drosterij toe. “Tijdens een van de lesdagen van de Eendagsschool ging het gesprek over Augustinus, en een van de studenten zei: ‘Ik merk dat ik door dit te doen anders ben gaan denken over de christelijke traditie’.”
De Eendagsschool organiseert twee keer per maand op donderdagavond een filosofisch café. Tijdens deze bijeenkomsten wordt er gesproken over verschillende thema’s. Ook met de fraters van Tilburg bestaan goede contacten. “Zij hebben ons in het begin gehuisvest en helpen ons met hun ideeën. Zo hebben we laatst ook samen een studiedag georganiseerd, genaamd Bezielend Onderwijs: wat neem je mee in je ziel?”, vertelt Van Geffen.
Dit onderwijsjaar wordt afgesloten met een Midzomernachtfestival op 21 en 22 juni in Kloosterhotel ZIN in Vught, waarbij de tutoren van de school allerlei activiteiten ontplooien. De vrijdag wordt afgesloten door de overste van de fraters. Er worden tussen de vijftig en honderd jongvolwassenen verwacht, met wie ze vanuit Tilburg op de fiets vertrekken en met wie op het terrein wordt gekampeerd.
Door dit soort evenementen hopen ze ook langzaam uit te breiden. “Mijn visie is om over een paar jaar een school te hebben met verschillende leergangen”, geeft Drosterij glimlachend toe. “Een school die niet draait om leerdoelen, studiepunten en examens, maar om plezier in leren, toegankelijk voor iedereen zonder winstoogmerk. Het gaat om educatie en filosofische vorming, waarbij jonge mensen over de geschiedenis leren en begrijpen waar de beschaving en het denken vandaan komen en hoe ze hedendaagse vragen kunnen herkennen en begrijpen.”
| Gerard Drosterij en Bob van Geffen, Werelddenkers. Een nieuwe geschiedenis van de filosofie tot aan Descartes Uitgeverij: Amsterdam University Press Pagina’s: 902 | € 69,99 ISBN: 9789048558544 |  |
