Pius IX had een feilloos gevoel voor drama. Dat kwam hem uitstekend van pas toen hij zijn wereldlijke macht verloor. Dat gebeurde in 1870, toen Rome werd ingenomen door de troepen van Garibaldi. Daarmee verdween de Kerkelijke Staat. In feite was dat geen ramp, want die leverde tot dan toe in feite alleen maar een hoop werk op.

Tragische opera

Het kwam de paus alleen niet goed uit zoiets ooit hardop toe te geven. In plaats daarvan maakte hij er een tragische opera in drie bedrijven van en nam met smaak de hoofdrol op zich. Hij weigerde nog een poot buiten de deur te zetten en riep zichzelf uit tot “de Gevangene van het Vaticaan”. Dat was grotendeels flauwekul, maar politiek briljant.

De paus was dan weliswaar zijn wereldlijke macht kwijt, maar zijn autoriteit zwol op tot nooit eerder vertoonde proporties. Iedere katholiek ter wereld kreeg ineens warme en solidaire gevoelens bij het idee ‘paus’. Dat was totaal nieuw. In de middeleeuwen wisten mensen vaak niet eens wie er eigenlijk precies paus was.

Het dogma van de pauselijke onfeilbaarheid – dat trouwens stiekem niet veel meer zegt dan dat de paus gelijk heeft als hij geen ongelijk heeft – gaf nog eens een extra sprankeling aan de nieuwverworven magie. Pius’ opvolgers hadden trouwens zeer uiteenlopende karakters en sommigen waren zeer bescheiden.

Toch bleek de gestalte van de Heilige Vader in Rome als een soort kerstglittertjesversie van die in de hemel hardnekkig te zijn. Sommigen stellen zelfs dat Johannes Paulus II er nog een paar straalmotoren aan gehangen heeft. Het wordt tijd om daar eens wat aan te doen, al was het maar omwille van de paus zelf.

Die is immers niet in marmer gebeiteld of uit hout gesneden, maar moet door een mens van vlees en bloed worden belichaamd. Meestal is dat ook nog eens een hoogbejaarde man met een beperkte hoeveelheid energie en dus geduld. Maar wel met een lang verleden, geleefd op bepaalde plaatsen in bepaalde tijden.

Zo kun je van een Argentijnse macho van zevenentachtig jaar oud misschien wel verlangen dat hij in principe bereid is de Kerk aan de postmoderne mentaliteit aan te passen. Toch ben je wel behoorlijk naïef als je denkt dat hij dat alles dan ook persoonlijk zo voelt.

Mij verbaasde het niet dat paus Franciscus twee weken geleden plotseling riep dat er te veel “nichtengesodemieter” (frociaggine) op seminaries is. Ten eerste is het Vaticaan tegenwoordig nogal lek en wordt er al jaren geschreven dat hij regelmatig dit soort dingen zegt. Daarbij is het helemaal niet raar dat Franciscus’ officiële standpunten niet overeenkomen met zijn persoonlijke gevoelens.

Dat is bij Zuid-Amerikaanse politici eigenlijk nooit zo. Persoonlijke relaties en loyaliteit zijn daar nu eenmaal belangrijker dan ideeën. Je noemt je wel links of rechts, maar niemand verwacht dat je daar ook logische consequenties uit trekt. Je kunt wel vroom verwachten dat heel die context als bij toverslag verdwijnt als iemand paus gekozen wordt, maar dat is oneerlijk veeleisend.

Pater Hugo is kluizenaar te Warfhuizen. Elke drie weken schrijft hij een column in Katholiek Nieuwsblad.