Ruim veertig jaar lang zijn de zusters van de Franse religieuze congregatie Benedictinessen van het Heilig Hart van Montmartre (BSCM) onderworpen aan ernstige vormen van misbruik door hun voormalige moeder-overste. Dat blijkt uit een nieuw onderzoeksrapport van een onafhankelijke commissie.
De benedictijnse zusters zijn verbonden aan de basilique du Sacré-Cœur (Heilig-Hartbasiliek), gelegen op de heuvel van Montmartre in Parijs. Het is een belangrijke bedevaartplaats en een van de bekendste toeristische trekpleisters van de Franse hoofdstad. Jaarlijks beklimmen miljoenen bezoekers de trappen naar het monument.
Maar achter de witmarmeren koepels voltrok zich decennialang een reeks ernstige misstanden. Verhalen van zusters die zich hierover voor het eerst durfden uit te spreken, leidden in 2024 tot een intern en onafhankelijk onderzoek, ingesteld door de congregatie zelf, op initiatief van de huidige leiding van de BSCM.
Het onderzoek werd uitgevoerd door een onafhankelijke commissie onder leiding van Hervé Giaume, voormalig generaal van het Franse leger. De commissie sprak met 86 huidige en 28 voormalige zusters en analyseerde interne documenten, brieven en medische gegevens.
Inmiddels zijn de resultaten openbaar gemaakt. Volgens het rapport voerde moeder-overste Marie-Agnès een streng en angstaanjagend regime dat door de commissie wordt omschreven als een “pervers-narcistische structuur”, waarin zij absolute macht uitoefende over het leven van de zusters.
De vrouwen leefden onder constante stress en werden systematisch gecontroleerd en geïntimideerd. Zo zou Marie-Agnès hebben gezegd: “Als een van jullie het niet met mij eens is, dan springt ze maar uit het raam”, aldus een getuigenverklaring in het rapport.
‘Kiespijn zou overgaan door het bidden van de rozenkrans’
De psychologische mishandeling strekte zich uit tot alle aspecten van het dagelijks leven. Zusters werden afgeluisterd, gechanteerd en hun persoonlijke post werd geopend voordat die aan hen werd overhandigd. Kamerinspecties waren aan de orde van de dag en onderling verraad werd aangemoedigd, waardoor er een klimaat van wantrouwen ontstond binnen de gemeenschap van de BSCM.
Marie-Agnès eiste verering en presenteerde zichzelf als tussenpersoon van God: “De wil van God uitvoeren is doen wat ik je zeg.” Zusters werden verplicht zich fysiek aan haar te spiegelen. Door middel van dwangmaaltijden en strikte gewichtseisen moesten zij aankomen, met als gevolg dat sommigen regelmatig moesten overgeven.
Medische zorg werd bemoeilijkt en hygiëneproducten waren bewust schaars. “Kiespijn zou overgaan door het bidden van de rozenkrans”, verklaarde een getuige. Ook werd er melding gemaakt van het toedienen van medicijnen en soms kalmeringsmiddelen zonder dat zusters wisten wat zij kregen of waarvoor.
Hoewel het rapport geen seksueel misbruik vaststelt, spreekt het wel expliciet van lichamelijke mishandeling in de vorm van dwangvoeding, onthouding van zorg en fysieke verzwakking door structurele controle en verwaarlozing.
Ook financieel had Marie-Agnès vrijwel volledige controle. Zusters moesten actief nieuwe leden werven, met een duidelijke voorkeur voor jonge vrouwen uit welgestelde families. Bij toetreding werden persoonlijke bankrekeningen overgedragen aan het bestuur van het klooster van de BSCM.
In meerdere gevallen raakten zusters grote vermogens kwijt. Volgens het rapport ging het bij vijf vrouwen samen om ruim acht ton. Het geld werd onder meer gebruikt voor privédoeleinden, waaronder luxueuze vakanties aan de Middellandse Zee, vaak in gezelschap van twee andere bestuursleden.
Verder schetst het rapport hoe de zusters zoveel mogelijk van de buitenwereld werden afgesloten. Contact met familie werd ontmoedigd of beperkt. Pogingen om misstanden aan te kaarten, werden zwaar bestraft. Zusters die kritiek uitten, kregen volgens getuigen onbekende medicatie toegediend of werden overgeplaatst naar andere kloosters.
Marie-Agnès trad in 1969 toe tot de Benedictinessen van het Heilig Hart van Montmartre en voerde haar schrikbewind tot 2012. Zij overleed in 2016. Pas na haar dood kwamen de eerste verhalen van slachtoffers aan het licht. In totaal zijn er in het rapport 1.489 gevallen van psychologisch, spiritueel en lichamelijk misbruik vastgesteld.
De congregatie heeft inmiddels maatregelen aangekondigd om de leefomstandigheden te verbeteren, de kwetsbaarheid voor machtsmisbruik te verkleinen en de misstanden uit het verleden te erkennen. Ook zijn er nieuwe bestuursstructuren ingevoerd en is externe begeleiding aangesteld.
