Een schoolplaat over het kerkelijk jaar in de KDC-collectie bleek een detail te bevatten dat onderzoekers voor een raadsel stelt. Zo zie je maar: soms kunnen achter kleine onregelmatigheden grote vragen schuilen.
In de collectie wandplaten van het KDC zit een exemplaar van de Verklarende plaat van het kerkelijk jaar, een schoolplaat voor de basisschool uit 1939. Dit educatieve hulpmiddel vat de katholieke geloofsleer samen voor kinderen om de leerlingen wekelijks te betrekken bij het leven van Jezus en het kerkelijk jaar: een cruciale stap van overdracht van religieus erfgoed.
Het KDC gebruikt deze geregeld bij presentaties aan studenten om in één oogopslag duidelijk te maken hoe de katholieke cultureel-maatschappelijke beleving het hele jaar bestreek.
De zakelijke informatie op de plaat vertelt zowel iets over de producent als de consument. De ontwerper van de plaat is Gaspar Lefebvre, een Franse benedictijner monnik van de Sint-Andriesabdij bij Brugge, een beroemde vernieuwer van de liturgie in de eerste helft van de twintigste eeuw. De illustraties zijn van Jos Speybrouck.
Dankzij het feit dat veertig procent van alle Nederlandse basisscholen katholiek was, was er een grote afzetmarkt. Dat moet de uitgever ook gedacht hebben, want het was dit aspect dat onze aandacht trok. Tijdens een opruimactie kwam een dubbel exemplaar van deze plaat op een werkkamer van het KDC te hangen.
Dagelijkse blootstelling deed het oog op een detail vallen. Links en rechts direct onder de afbeelding stond twee keer de mededeling: “Alleenverkoop: Nederland & Koloniën, H. Theresia Boekhandel Nijmegen”. Waarom twee keer?
Was er een verband met de Theresiaparochie in het Waterkwartier van Nijmegen, waaromheen allerlei katholieke scholen lagen? Lokale bronnen gaven niets prijs over een boekhandel met die naam.
Een opmerkzame collega zag dat de tekst over de alleenverkoop op een strook stond die op de plaat was gelijmd en niet opviel omdat die in dezelfde mate was verkleurd van wit naar geel. Dat verklaarde de dubbele vermelding: twee stickers over de namen van de oorspronkelijke uitgever, de Abdij St. Andries, en van de drukker in Brussel. Maar wat was er nog meer aan de hand?
Vergelijking met exemplaren in andere collecties leidde naar een aangepaste herdruk uit 1951. Het was een blijvertje. Een verzamelaarswebsite leverde een verwijzing op naar de St. Theresia Boek- en kunsthandel te Nijmegen (ook wel de Uitgeverij St. Theresia) die naast liturgisch vaatwerk ook godsdienstplaten voor het kleuteronderwijs uitgaf. Een handige combinatie voor een kunsthandel die een markt zag voor doorverkoop van platen van anderen.
Het resultaat van dit inspectieproces is dat dit ‘boventallige’ exemplaar weer in de collectie is opgenomen met vermelding van dat ene afwijkende detail. Want dat riep nieuwe vragen op: hoe verliep de verkoop van dit schoolmateriaal eigenlijk? Hoe werd deze plaat gebruikt in het onderwijs? Hing die standaard in de klas of alleen bij godsdienstonderwijs?
Kan een lezer van KN zich deze plaat wellicht nog herinneren? We horen het graag! Erfgoed blijft ons prikkelen.
Kunt u het KDC meer vertellen over deze plaat? Mail dan naar info@kdc.ru.nl.
