Eindredacteur
Twintig jaar geleden sprak paus Benedictus XVI de beruchte Regensburger rede uit, die een schokgolf door de islamitische wereld op gang bracht. Maar wat de paus nu precies zei, dat ging door alle ophef verloren.
Wanneer je paus bent, moet je je woorden zorgvuldiger wegen dan menig ander publiek persoon. Als pontifex – wat letterlijk ‘bruggenbouwer’ betekent – moet je tenslotte niet willen dat je uitspraken onbedoeld aanstoot geven.
Maar als mensen aanstoot nemen aan een paar uit hun context gerukte woorden uit een toespraak – tja, wat moet je dan?
Paus Benedictus XVI bracht twintig jaar geleden, in september 2006, een bezoek aan Duitsland. Het moest vooral een vrolijke aangelegenheid worden: de paus stak de Alpen over om terug te keren naar Beieren.
Beieren was niet alleen zijn geboortestreek, maar ook de regio waar hij had gestudeerd, tot priester was gewijd en vijf jaar lang aartsbisschop was geweest. Benedictus zou verschillende plekken uit zijn verleden bezoeken, waaronder de universiteit van de stad Regensburg.
In Regensburg zou de paus een lezing uitspreken. Die ging over de betekenis van het woord in het christendom en het belang van dialoog. Allesbehalve een spannend onderwerp, zou je denken; zelfs de meest enthousiaste Vaticaanwatchers zullen niet bepaald op het puntje van hun stoel gezeten hebben.
“Woedend op de paus” kopte de KN-editie van 22 september 2006 desalniettemin, met daaronder een foto van tierende Pakistanen. Paus Benedictus had zich de woede van de wereldwijde moslimgemeenschap op de hals gehaald door te beweren dat hun profeet Mohammed “alleen maar slechte en onmenselijke zaken” de wereld in had geholpen.
Politici eisten excuses, terreurorganisaties beloofden aanslagen en in verschillende landen moesten kerken en christenen het ontgelden. De Regensburger rede was een Regensburger ravage geworden.
KN besteedde in haar nummer van de 22ste en in de editie erna volop aandacht aan de ophef en de nasleep daarvan. Maar ook deed de toenmalige redactie iets wat veel andere media nalieten: uitleggen wat de paus nou eigenlijk precies gezegd had. Dat Benedictus – een fijnzinnige en scherpe theoloog, een echte geleerde en een uiterst intelligente man – zomaar wat had zitten fulmineren tegen een wereldreligie was natuurlijk moeilijk te geloven.
Nee, de gewraakte woorden van de paus bleken een citaat van de Duits-Libanese theoloog Theodore Khoury, die op zijn beurt weer een veertiende-eeuwse Byzantijnse keizer citeerde. Niet alleen bekritiseert Khoury de “botte” woordkeuze van de keizer, maar ook blijkt de vorst zelf zijn woorden niet als aanval op de islam te bedoelen, maar als pleidooi voor een geweldloze verspreiding van geloof.
Ja, het was waarschijnlijk tactischer van de paus geweest als hij dit citaat niet woord voor woord had uitgesproken. Maar ironisch genoeg legde hij wel de vinger op de zere plek: juist door deze misstap en de gewelddadige reacties erop werd het belang van dialoog onderstreept.
Dat dat belang niet onderschat mag worden, bleek wel uit de KN-voorpagina van 29 september: daarop reiken Benedictus en een islamitische diplomaat elkaar vriendelijk de hand. De dialoog had het toch van het geweld gewonnen.
