José de Anchieta staat te boek als de ‘apostel van Brazilië’. Al in 1553, twee jaar na zijn intreden, wordt hij vanuit Spanje naar de missie in Brazilië gestuurd. Niet zozeer uit religieuze overwegingen, maar in de hoop dat het Braziliaanse klimaat zijn chronische rugklachten zal verminderen; de negentienjarige José heeft last van een pijnlijke vergroeiing in zijn ruggengraat.
In de twintig jaar die hij in Brazilië zal verblijven, verdeelt hij zijn tijd tussen de Portugese kolonisten en de inlandse Tupi- en Guaraní-indianen. De kolonisten probeert hij ervan te overtuigen dat ze hun winstbejag op moeten geven en zich in plaats daarvan beter kunnen wijden aan de naastenliefde. Hij geeft les, preekt en verdiept zich in de inheemse talen.
In 1563 neemt pater Nobrega, de oprichter van de missiepost, hem mee naar een andere post om daar de vrede tussen de Portugezen en de Tamoyos-indianen tot stand te brengen. De Tamayos hadden al herhaaldelijk schade toegebracht aan de missieposten in het gebied. En ook nu gaat het mis: pater De Anchieta wordt door hen vijf maanden lang gegijzeld. In die maanden raakt hij echter met hen bevriend, door zijn beminnelijke karakter en zijn kennis van hun taal en cultuur.
Niets is te zwaar, als daar de eer van God en het heil van de zielen mee gemoeid zijn
Hij maakt bovendien van zijn krijgsgevangenschap gebruik om een groot Mariagedicht te componeren. Omdat hij niet over papier en schrijfbenodigdheden beschikt, schrijft hij elke dag enkele regels in het natte zand van het strand, en leert ze uit zijn hoofd. Eenmaal op vrije voeten vertrouwt hij het geheel toe aan papier: het is uitgegroeid tot een dichtwerk in het Latijn van meer dan vierduizend regels.
In 1566 wordt hij priester gewijd en gaat hij aan de slag in het district van São Paolo; daar geeft hij les en schrijft hij ook toneelstukken in het Latijn, Portugees, Spaans en Tupi. Zo worden zijn inlandse leerlingen bekend gemaakt met de Bijbel en het geloof. Maar pater De Anchieta staat daarmee ook aan het begin van de inlandse Braziliaanse literatuur.
Gaandeweg begint zijn rug steeds meer op te spelen. Maar een van zijn stelregels was: “Niets is te zwaar, als daar de eer van God en het heil van de zielen mee gemoeid zijn.” Vroeg oud geworden trekt hij zich vanaf 1591 terug in de missiepost Espiritu Santo in Retiriba. Zes jaar later overlijdt hij op drieënzestigjarige leeftijd. Sindsdien is die plek naar hem genoemd: ‘Anchieta’. (Bewerking: Susanne Kurstjens)
De in 2022 overleden jezuïet Dries van den Akker verzamelde op Heiligen.net een indrukwekkende verzameling heiligenlevens. In deze rubriek houdt KN zijn werk levend.
