Duitsers hebben geen humor. Dat weet u, dat weet ik, dat weet iedereen (en vermoedelijk zelfs de Duitsers zelf). Het is een van die zekerheden die het leven overzichtelijker maken, toch?
Of toch niet? Want wie het kerkelijk nieuws bij de oosterburen volgt, heeft dit schijnbaar onuitroeibare vooroordeel waarschijnlijk al lang overboord gekieperd. Duitse katholieken – beboord, bemijterd of gewoon leek – geven er al enkele jaren blijk van buitengewoon begaafde, ja zelfs begeesterde grappenmakers te zijn.
Dit speciaal soort Duitse humor is in de regel gericht op dat vermaledijde Vaticaan. Logisch, zou je denken: iedere zichzelf respecterende katholiek maakt daar wel eens grappen over, kerkelijke zelfspot is een katholieke deugd. Onze Duitse geloofsbroeders en -zusters maken het de laatste tijd alleen wel erg bont, nu zelfs op het surreële af. Het legendarische Fawlty Towers van John Cleese is er soms niets bij – just don’t mention the war.
Eerder dit jaar klonk er bijvoorbeeld nogal wat episcopaal gezucht over een Vaticaanse richtlijn voor parochiehervormingen. Kardinaal Reinhard Marx vond zelfs dat zoiets toch niet zomaar vanuit Rome opgelegd kan worden.
Dat Marx & co zich in hun kuif gepikt voelden, was ook wel logisch. De richtlijn geldt voor de hele Kerk, maar verschillende Duitse bisdommen voerden hervormingen door die volgens het document niet zijn toegestaan. Zijne eminentie vergat alleen dat de niet-bindende instructie voornamelijk al bestaande regels bevat en vooral dat het bevoegd gezag natuurlijk best naar eigen inzicht richtlijnen uit kan vaardigen. Grapje?
Het voorlopig dieptepunt in de Duitse grapjesdrang kwam deze week, met niemand minder dan paus Franciscus zelf als mikpunt. Die had het, ach en wee, bestaan om, in zijn woensdagaudiëntie over het wezen van de Kerk, dit te zeggen:
“Soms voel ik me erg bedroefd als ik zie dat een goedwillende gemeenschap een verkeerde weg inslaat, omdat die denkt dat de Kerk bestaat uit vergaderingen, alsof het een politieke partij is. De meerderheid, de minderheid, wat denkt hij ervan, en zij… ‘Dit is als een synode, een synodale weg die we moeten gaan.’
Ik vraag me dan af: waar is hier de Heilige Geest? Waar is het gebed? Waar is de liefde voor de gemeenschap? Waar is de Eucharistie? Zonder die vier coördinaten wordt de Kerk een humanitaire organisatie, een politieke partij – meerderheid, minderheid – en worden veranderingen doorgevoerd alsof het een bedrijf is, door over meerderheid of minderheid te spreken…”
Alleen een blind paard ziet hier géén flinke tik op wat Duitse katholieke vingers in; in de Duitse Kerk loopt momenteel immers het omstreden hervormingsproces met precies die naam: ‘de synodale weg’.
(De pauselijke opmerkingen sluiten trouwens keurig aan bij wat hij eerder al schreef in zijn brief aan de Duitse katholieken, en bij kritiek van de Congregatie voor de Geloofsleer op de aanvankelijke statuten van de synodale weg.)
Niet grappig, zegt u, dat een paus zich genoodzaakt lijkt te zien om een roerig deel van de Kerk zo openlijk tot de orde te roepen? Klopt, maar wacht, er is meer.
Persbureau KNA stapte met de uitspraken naar voorzitter Thomas Sternberg van de invloedrijke lekenorganisatie ZdK. Dit ‘Centraal Comité van Duitse Katholieken’ is zoals bekend groot voorstander van de synodale weg, die het onder meer als middel lijkt te zien om vergrijsde liberale stokpaardjes er dan toch eindelijk door te krijgen.
Volgens Sternberg is er niet zoveel aan de hand, en probeert de synodale weg “de zoektocht naar nieuwe oplossingen met democratische besluiten te combineren met spiritualiteit, gebed en religieuze diensten”. En oh ja, hij kan zich “absoluut niet voorstellen” dat Franciscus met zijn verwijzing “naar de geestelijke dimensie van de Kerk, democratische besluiten over structuren en organisatievormen wil voorkomen”.
Als klap op de vuurpijl merkt KNA zelf tussen neus en lippen door nog op dat de paus de synodale weg in zijn toespraak “niet expliciet noemde” – meteen na bovengenoemde woorden van Franciscus letterlijk geciteerd te hebben.
Duitse humor, het kan dus inderdaad toch, en het blijkt een ergerniswekkend onbeschaamd fenomeen te zijn: we krijgen gelijk omdat we ongelijk krijgen, want het staat er, dus staat het er niet. Dat staat er dus, en het is om te lachen en te huilen tegelijk.
In tijden waarin Duitse gelovigen de Kerk in recordaantallen verlaten en één kardinaal zelfs waarschuwt dat de band met Rome in het ergste geval op het spel kan komen te staan, is dit waar een deel van het katholieke kader zich mee bezighoudt – en dat is dan weer helemaal niet grappig. Now will somebody please mention the bloody war?
