Expert in karaktervorming en columnist bij Katholiek Nieuwsblad
Ik volg een cursus over de roman Faust van Goethe. Het staat te boek als het grootste meesterwerk uit de Duitstalige literatuur, en dat verbaast me niet. Hoewel het tweehonderd jaar geleden is geschreven, bevat het een wijsheid die tijd en cultuur overstijgt.
Faust is een man van middelbare leeftijd die, naar de maatstaven van zijn tijd, een succesvol leven leidt. Toch beseft hij dat zijn prestaties zijn verlangen naar kennis, genot en zingeving niet hebben gestild. Deze existentiële crisis brengt hem ertoe zijn morele normen overboord te gooien en een pact met de duivel te sluiten – in de sceptische hoop toch nog iets van geluk te proeven.
Een van de meest confronterende inzichten die ik tot nu toe heb opgedaan is hoe de verleiding in de mens te werk gaat. Met verleiding bedoel ik het verlangen naar iets waarvan je weet dat het niet goed voor je is.
Je voelt de trek in je hart en overweegt eraan toe te geven, dwars tegen je geweten in. Soms zit de duivel direct achter een specifieke bekoring, maar vaker komt zij voort uit onze eigen neiging tot zonde (‘het vlees’) of de invloed van de omgeving (‘de wereld’).
Het beeld is vaak dat verleidingen abrupt toeslaan, alsof we er geen grip op hebben. De werkelijkheid is meestal subtieler: ze ontstaan sluipenderwijs, als een discrete onderhandeling met het geweten.
Telkens vraagt je geweten waar je mee bezig bent, en telkens ontwijk je die vraag of antwoord je met ‘goede bedoelingen’. En dan komt ineens de grote val.
Iemand wordt niet uit het niets verleid tot een affaire. Net als Faust, die ook niet in één keer zijn ziel verkocht maar verstrikt raakte in zijn eigen begeerten, zet je die stappen vaak heel geleidelijk.
Het zijn keuzes die op het moment zelf onschuldig lijken, maar die ondertussen aan je geweten knagen. Een knuffel die net te intiem is, een WhatsApp-gesprek dat te veel ruimte inneemt, een ontmoeting op een discrete locatie.
Ondertussen word je geheimzinnig naar je partner toe en verslapt de aandacht voor je gezin. Telkens vraagt je geweten waar je mee bezig bent, en telkens ontwijk je die vraag of antwoord je met ‘goede bedoelingen’. En dan komt – schijnbaar ineens – de grote val.
Wanneer we toegeven aan onze passies, raakt ons geweten verblind. We verliezen het vermogen om helder te denken en houden onszelf en anderen makkelijk voor de gek.
Maar zelfs midden in dat proces is bevrijding mogelijk. Verleiding gedijt bij duisternis en geheimhouding; verleiding is immers leugenachtig van aard. Daarom is het zaak om alles wat er in je speelt zo snel mogelijk naar het licht te brengen.
Open je hart voor een biechtvader en een godvruchtige vriend. Wees nederig en durf hulp te vragen. Ten diepste weet je dat het pad van de verleiding nooit waarachtige vrede zal schenken. Wees moedig en loop naar het licht!
