Wil je profetenstemmen laten klinken, dan moet je het land in, ook als monnik. Zo was ik deze maand met de protestantse ‘stadskloosterling’ Nick Everts te gast bij ‘Stem in de stad’ in Haarlem.
Daar wordt uitstekend werk gedaan: mensen kloppen er aan de deur en zijn welkom. Bestaat er ook een ‘Stem vanuit het klooster’? Ik denk dat beide stemmen elkaar aanvullen en samen een profetisch geluid kunnen laten horen. Want contemplatie en actie veronderstellen elkaar.
Nu is het nog niet zo duidelijk wie nou iets heeft aan de bezinnende oefening die wij in onze kloosterkerk de hele dag doen. In de koorbanken kom je in balans en cultiveer je met je medebroeders een harmonische zang. Maar is dat geen navelstaarderij, een soort spiritueel autisme dat de ogen sluit voor de noden in de wereld of daar in elk geval niets mee doet?
Anderen zijn volledig op het aanpakken gericht, terwijl stadskloosters ergens tussen deze polen proberen te staan. Maar uiteindelijk ontkomt niemand aan de vraag hoe je inspiratie en concrete projecten met elkaar kunt verbinden. De kloosterling kan niet zonder de daadwerkelijke relevantie van zijn inzichten en de activist heeft een geestelijke basis nodig.
Bijbelse profeten zijn vaak heel gewone mensen die tussen de noodlijdenden staan. Tegelijk zijn het ook mensen met een goddelijke inspiratie die thuis zijn in de Schrift en vanuit die diepe inspiratie spreken en schrijven. Profeten nemen het onrecht messcherp waar, ze klagen aan en voorspellen onheil. Om dat te kunnen doen trekken ze zich ook terug, zoeken een positie buiten de samenleving om tot een heilsvisioen te komen.
Zoals Ezechiël zegt wanneer hij mensen oproept om in ballingschap te gaan: “Je moet je gezicht bedekken, zodat je het land om je heen niet meer kunt zien. Wat je doet zal een teken zijn voor het volk van Israël” (Ez. 12,6). De teruggetrokkenheid helpt je om een eigen positie te vinden én doet een beroep op anderen om zich in te zetten voor een betere wereld.
Wanneer mensen zich geroepen voelen om hoeders van de bron te zijn, anderen voorvechters en weer anderen bemiddelaars, komen we een eind
In Haarlem stelden we elkaar radicale vragen: ‘Wat is het nut van je bezinning?’ ‘Wat is de basis van je engagement?’ ‘Bestaat er wel een tussenpositie?’ Daar zijn geen simpele antwoorden op, want kloosterling, stadskloosterling en activist staan allemaal in hetzelfde continuüm tussen actie en contemplatie.
Volgens trappist Thomas Merton is “actie de stroom en contemplatie de bron”. Welnu, wie altijd op de voorste golven zwemt, belandt op het droge. Wie echter op de bron gaat zitten, verstopt de stroom.
Wanneer mensen zich geroepen voelen om hoeders van de bron te zijn, anderen voorvechters en weer anderen bemiddelaars, komen we een eind. Daarvoor moeten de stemmen elkaar inderdaad aanvullen, niet tegenspreken.
In Haarlem zongen we aan het eind van de avond samen Bob Dylans ‘The times they are a-changin’. En we waren ervan overtuigd: samen kun je de wereld een stukje beter maken. Als dat geen profetische stem is…
Thomas Quartier is benedictijn, Theoloog des Vaderlands en hoogleraar Liturgiewetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij schrijft elke drie weken een column in Katholiek Nieuwsblad.
Van Thomas Quartier verschijnt deze maand bij Adveniat het boek Profetenstemmen. Daarin zijn onder meer de gesprekken met collega-hoogleraren opgenomen die hij eerder dit jaar voor Katholiek Nieuwsblad maakte.
