Ik was chagrijnig over het puberale gehannes in onze volksvertegenwoordiging, dus ik had een vlammend betoog in de steigers gezet over de crisis van de instituties. Over hoe een wereld onbestuurbaar wordt als er niks heilig mag zijn. Over de privatisering van dingen die je niet kunt privatiseren.
Over het collectief stikken in een gebrek aan woorden omdat niemand ons meer fatsoenlijk heeft leren formuleren. Ik had een soort daverende finale voor ogen waarin plechtig werd onthuld dat heel het probleem neerkwam op het ontbreken van het mysterie uit het hart van de machine. Het Mysterie van de Verlossing, het Mysterie dat alles zijn glans en energie verleent.
Immers: het enige ontzag dat sterk genoeg is om ons samen te binden is een absoluut ontzag voor de Absolute. Alle serieuze, authentieke autoriteit – wereldlijk of kerkelijk – ontleent uiteindelijk zijn zeggingskracht aan de ervaring van dat specifieke ontzag.
Ontbreekt die ervaring, dan is er geen enkele blauwdruk meer waarvan minder absolute vormen van respect kunnen worden afgeleid. Dan verliest dus niet alleen de pastoor zijn geloofwaardigheid, maar ook de politieagent, de burgemeester, de dokter, de schoolmeester. Ook de motivatie om die taken met meer dan gemiddelde toewijding uit te oefenen begint dan langzaam in te kakken.
Al die ronkende woorden waren volkomen ongepast voor die tedere, kleine en breekbare werkelijkheid die ik had proberen aan te wijzen, maar die ik niet meer terug kon vinden
Of snel, zoals we hebben gezien aan alle deeltijdartsen, -docenten, -notarissen en -Kamerleden. De merkwaardige glans die dat soort ambten altijd omgaf, blijkt geleend te zijn geweest van iets wat ondertussen verdampt is: eerbied voor het Ontzag zelf.
Zonder dat ontbreekt het de mensen aan de moed om – zonder eerst met geweld te zijn gedwongen – hun eigenwilligheid te laten varen. Om hun persoonlijke belangen ondergeschikt te maken aan die van ons allemaal samen. Om ver boven zichzelf uit te stijgen, dus.
Enfin, ik had dit alles in een overdonderende constructie gegoten die (al zeg ik het zelf), prachtig in elkaar stak en met sonore stem de lezers van KN de levieten las. En dat sloeg natuurlijk helemaal nergens op. Want die hebben aan dit alles geen schuld, noch ook de macht er iets aan te veranderen.
Maar er was ook nog wat anders dat rammelde aan mijn project. Iets waar ik in eerste instantie niet gelijk de vinger op kon leggen. Tot ik besefte dat ik had zitten kantklossen met een waterpomptang. Al die ronkende woorden waren volkomen ongepast voor die tedere, kleine en breekbare werkelijkheid die ik had proberen aan te wijzen, maar die ik niet meer terug kon vinden.
Niet omdat het drama daarvan niet tragisch genoeg zou zijn voor een pompeuze soundtrack. Ook niet omdat het ons leven niet in gevaar zou brengen – dat doet het wel – of omdat het allemaal wel mee zou vallen – dat doet het niet. Wel omdat die Oorsprong van alles teer en stil en breekbaar is.
En dus het treffendst wordt geïllustreerd – in ieder geval beter dan door donder en geweld – door het laatste examen oud-Ierse grammatica op de universiteit en het laatste kind dat op de basisschool nog leert zingen.
