Kluizenaar te Warfhuizen en columnist bij Katholiek Nieuwsblad. Zie ook paterhugo.nl
Technische ontwikkelingen verlopen steeds sneller en heftiger, lijkt het wel. De kunstmatige intelligentie die zich nu over onze levens aan het uitvouwen is, belooft nog ingrijpender te worden dan de internetrevolutie van dertig jaar geleden, en daar waren we nog niet eens aan gewend.
Ik in ieder geval nog niet. Ik zit zelf in de levensfase dat je nostalgische buien begint te krijgen, en die gaan bij mij allemaal over een internetloze wereld. Nu ben ik op dit terrein best tegenstrijdig opgevoed. Mijn moeder beschouwt elke nieuwe uitvinding als een slijmerige groene tentakel met zuignappen die probeert haar huis binnen te wurmen.
Haar grootste vijand was jarenlang de videorecorder. Het is maar goed dat ze niet katholiek is, anders had ze er zeker wijwater over uitgegoten. Mijn vader vindt het dan weer juist héérlijk om een fris model iPhone al zijn nieuwe foefjes en fiepjes te ontlokken. Door dit alles ben ik nu zelf één grote wandelende contradictie.
Zoals ik al zei droom ik aan de ene kant terug naar een wereld waarin je nog gewoon kon verdwalen en onbereikbaar kon zijn. Een wereld waarin je gesprekken aanknoopte in de trein met wildvreemde mensen. Een wereld vol bibliotheken met papieren boeken maar zonder aandachtzuigende broekzakhellepoortjes. En dus ook zonder overgevoelige cancelcultuur.
Aan de andere kant maak ik mij ook – en dat is dan weer de invloed van mijn vader – geen enkele illusie over de onontkoombaarheid van technische revoluties. Je kunt er van alles van vinden, maar tegenhouden kun je vrijwel niks. Je kunt alleen wel – en dat zal je ook moeten – heel duidelijk kiezen voor de manier waarop je al die nieuwe mogelijkheden gebruikt. Saaie voetnoten laat ik dus tegenwoordig door AI-chatbot Claude opzoeken, maar ik laat hem géén stukjes schrijven.
‘De bots en de schermen bederven de broodwinning van de makers van illustraties, schrijvers, muzikanten en ga zo maar verder’
Want ik baal ervan dat juist de creatieve sector – het aspect van de samenleving dat de ziel van de cultuur bevat – het eerst door AI is getroffen en verpest. Plaatjes, muziekjes en journalistieke artikelen rollen automatisch uit ChatGPT en Suno en Nano-Banana. De bots en de schermen bederven zo de broodwinning van de makers van illustraties, schrijvers, muzikanten en ga zo maar verder.
Maar dan: is het eigenlijk niet gewoon een herhaling van zetten? Fotolitho’s, en even later platen en cd’s, maakten ooit plotseling kunst voor iedereen bereikbaar, ingeblikt en al. Professionele kunst, van een niveau dat we zelf nooit zouden kunnen halen.
Dat alles werd vervolgens in de twintigste eeuw door de Amerikanen nog eens opgeschuurd en strakgetrokken tot een haast buitenaardse gladheid. Dat alles was wel fascinerend, maar bedierf de ervaring van het zelf doen wel een beetje. En uiteindelijk een beetje boel.
Als AI het al te perfecte, professionele en gelikte in de kunsten ontmaskert als onecht en onoprecht durven mensen misschien weer zelf te gaan schilderen, muziek maken en schrijven. Dat zou eigenlijk wel leuk zijn.
