Hitler was er heel trots op dat zijn theorieën wetenschappelijk waren. Het waren niet zo maar ideologische racistische ideeën, nee het was op wetenschap gebaseerde kennis.
Wat was die wetenschap dan? Wel, niet de wetenschap van waarden, de ethiek, want die bestond volgens hem niet. Het was de enige wetenschap die er toe doet, de kennis van de feitelijke werkelijkheid. Die feitelijke werkelijkheid werd voor de nazi’s het best beschreven door het sociaal darwinisme. Heel het leven was dus een strijd om te overleven en uiteindelijk zou de sterkste winnen.
Dat werd zo uitgelegd dat het lot van de mens op aarde een strijd tussen de rassen was: in de eerste plaats moesten rassen zich niet vermengen, in de tweede plaats moest het sterkste ras heersen over het minderwaardige ras. Er waren een aantal inferieure rassen, maar het meest kwalijke was het Joodse, met als gevolg dat dat uitgeroeid moest worden.
De meeste mensen die dit lezen hebben gelukkig nog steeds kennis van de afschuwelijke, afschrikwekkende gevolgen die dit soort denken heeft gehad in de geschiedenis van de mensheid. Het leidde tot de Holocaust.
Waarom ik het hier midden in de zomer over heb? Omdat het ons mensen iets leert wat wij nooit, maar dan ook nooit, moeten vergeten: waarheid doet ertoe. Hoe wij mensen beschrijven, doet ertoe omdat ideeën, zoals schrijver Richard Weaver ons leerde, gevolgen hebben. Op een gegeven moment gaat deze of gene er namelijk praktische conclusies uit trekken.
Op dit moment zien we de neiging om op quasiwetenschappelijke basis de blanke mens te verketteren. Zeker de blanke man die paternalistisch, doordrenkt van systematisch racisme, gewelddadig en slecht is: het vleesgeworden kwaad.
Op dit moment zien we de neiging om op quasiwetenschappelijke basis de blanke mens te verketteren
De eerste reactie van velen van u zal iets zijn als: ‘Nou, nou, Kees, overdrijf je niet een beetje met deze vergelijking? Zo’n vaart loopt het allemaal niet. Bovendien zijn blanke mannen nu eenmaal geen engelen.’ Dat is natuurlijk helemaal waar.
Maar het is ook waar dat als bepaalde ideeën zonder tegenspraak de rondte doen en iedereen ze moet slikken als zoete koek, er op een gegeven moment gevolgen aan worden verbonden. Wat dan ook weer een reactie uitlokt.
Dominee Martin Luther King zei dat we iemand niet moeten beoordelen op de kleur van zijn huid maar op de inhoud van zijn karakter. Gelijk had ie. Zo moeten we niet alleen de morele status, maar ook de waardigheid van een mens niet beoordelen op grond van zijn huidskleur.
Als we werkelijk iets willen verbeteren in de samenleving, moeten we ons richten op wat goed is voor de mens als mens: op hoe een mens, ongeacht kleur, sekse enzovoort, tot bloei kan komen.
Dat bereiken we niet door ideeën te promoten die als effect hebben dat ze groepen mensen als vijanden tegenover elkaar zetten in een zero sum game: een spel waarin de groep winnaars alles krijgt, en de groep verliezers alles maar moet slikken en opgeven.
Kees Heesters is politiek filosoof en werkzaam in het Amerikaanse Baltimore. Hij schrijft elke drie weken een column in Katholiek Nieuwsblad.
