Expert in karaktervorming en columnist bij Katholiek Nieuwsblad
Wanneer had je voor het laatst de ervaring dat iemand écht naar je luisterde? Niet alleen om te reageren, een oplossing aan te reiken of een advies te geven, maar simpelweg om te begrijpen wie je bent en waar je staat? Het is een ervaring die zeldzaam is geworden in een maatschappij waarin tempo, efficiëntie en meningen de boventoon voeren.
Ook in onze parochies en geloofsgemeenschappen staan we voor de uitdaging om voorbij die oppervlakkigheid te reiken. Op papier zijn we gemeenschappen van geloof, hoop en liefde. We ontmoeten elkaar rond het altaar en delen in hetzelfde mysterie.
Toch kan het gebeuren dat iemand jaar in, jaar uit trouw in de kerkbanken zit, maar zich diep van binnen onopgemerkt voelt.
In zijn boek De kunst van mensen kennen beschrijft auteur David Brooks dat ‘gezien worden’ de meest fundamentele menselijke behoefte is. Wie zich niet gezien weet, raakt het gevoel kwijt er werkelijk toe te doen.
De theoloog Josef Pieper drukte het treffend uit: een mens kan zichzelf pas echt aanvaarden wanneer hij door een ander wordt aanvaard. We hebben de aanwezigheid van de ander nodig die je – vaak zonder woorden – laat voelen: het is goed dat jij bestaat.
Om tot die diepere ontmoeting te komen is meer nodig dan goedbedoelde vriendelijkheid of een gedeelde geloofsovertuiging. Het vraagt om een specifieke houding van het hart en om vaardigheden die je kunt ontwikkelen.
Brooks maakt een waardevol onderscheid tussen mensen die anderen ‘verkleinen’ en mensen die anderen ‘verlichten’. Verkleiners bekijken de medemens door de bril van nut, categorieën of snelle oordelen.
Verlichters benaderen de ander met een oprechte, milde nieuwsgierigheid. Zij geloven dat een mens geen probleem is dat opgelost moet worden, maar een mysterie dat mag worden verkend.
In een katholieke gemeenschap kan het makkelijk gebeuren dat we te snel spreken en te kort luisteren. We willen de ander geruststellen met pasklare vrome antwoorden of overtuigen van de waarheid.
Inhoud krijgt pas betekenis wanneer de houding waarmee we de ander tegemoet treden doordrenkt is van respect en geduld
Maar zolang iemand zich niet gekend voelt in zijn persoonlijke vreugde, strijd of twijfel, blijft zelfs de mooiste waarheid een abstractie. Inhoud krijgt pas betekenis wanneer de houding waarmee we de ander tegemoet treden doordrenkt is van respect en geduld.
Echt luisteren is een kunst die we ons opnieuw eigen kunnen maken. Het vraagt om de moed om haast uit onze ontmoetingen te verbannen en tijd werkelijk te schenken. Het vraagt om bescheidenheid: erkennen dat we de binnenwereld van de ander nooit helemaal kennen.
En het vraagt om anders te leren vragen. In plaats van het vluchtige “Hoe gaat het?” kunnen we vragen: “Wat houdt je de laatste tijd werkelijk bezig?”
Uiteindelijk is een gemeenschap waar mensen zich echt gehoord weten de mooiste voorbereiding op het gebed. De heilige Teresa van Ávila omschreef het gebed als een vriendschappelijke omgang waarin we ons regelmatig alleen terugtrekken met Hem van wie we weten dat Hij ons liefheeft.
In de stilte van het gebed verlangen we ernaar door God gezien en gekend te worden. Wanneer wij in onze parochies diezelfde blik van liefdevolle aandacht naar elkaar leren richten, worden onze gemeenschappen een plaats waar de nabijheid van God voelbaar wordt.
