Museum Krona biedt drie exposities in één rond het thema ‘Kloosters & Kloosterleven’. Wederom is men erin geslaagd om een boeiend bezoek te realiseren.
De drievoudige expositie opent met ‘Kleuren van de regenboog’ van de Vlaams-Nederlandse kunstenares Charlotte Caspers, die in oktober op televisie verscheen met haar serie Kijken met Caspers.
In de eerste hal staan drie prachtige beelden uit de periode 1460-1470 van respectievelijk de heilige Michaël, de heilige Catharina en een verder onbekende vrouwelijke heilige. Alle drie van notenhout en gepolychromeerd. Caspers heeft ze intensief bestudeerd en vanuit die inspiratie schilderijen gemaakt die op de achtergrond in alle bescheidenheid te bewonderen zijn.
‘Graven in boeken. De gehavende schoonheid van de bibliotheek van klooster Soeterbeeck in Ravenstein’: zo heet het tweede gedeelte van de expositie, dat groter en wat mij betreft indrukwekkender is. Dit gebedsklooster van de augustinessen ging in 1997 dicht en liet een rijkdom aan laatmiddeleeuwse handschriften en liturgische teksten en gezangen na.
De boeken, de handgeschreven teksten, de sierletters: ze zijn werkelijk van een historische schoonheid. Tegelijkertijd is het grappig om te zien dat van de meest prachtige brevieren sommige een eenvoudig bandje van strokarton (van oude dozen van Douwe Egberts-koffie) of van uiteenlopend restmateriaal hebben gekregen om het geheel bijeen te houden: zuinigheid voorop. De expositieruimte is sfeervol verfraaid met unieke foto’s van een aantal van de boekwerken. Je zou er zo een of twee van in je eigen woning willen ophangen.
Ook te zien is de Madonna van Soeterbeeck, een erg beschadigd laatmiddeleeuws houten beeldje dat oorspronkelijk Anna, de moeder van Maria, voorstelde, met op haar schoot Maria, die het kindje Jezus in haar armen houdt. Deze ‘Anna-te-Drieën’ is vermaakt tot beeld van Maria met kind.
Het beeld laat zien hoe objecten door aanpassingen van betekenis kunnen veranderen, net zoals het archeologisch onderzoek naar de historische boeken.
Naast het hergebruik van de oude liturgische handschriften als bindmateriaal is er een breed scala aan notities in de boeken. Al tijdens het rectoraat van Joannes van den Broek (1811-1842) was recyclen de gewoonte: van overbodig geworden koorboeken werd het perkament of papier gebruikt om van de wel nog te gebruiken boeken de banden te verstevigen.
Sommige boeken uit Soeterbeeck zijn eeuwenlang van persoon op persoon doorgegeven door familierelaties en andere persoonlijke betrekkingen. Maar ook de talloze aantekeningen in bijvoorbeeld de getijdenboeken laten zien dat ze overgingen van zuster op zuster en uiteindelijk in de centrale bibliotheek terechtkwamen. Anna Hovelmans’ naam, teksten en gezangen komen voor in vijf oude drukken. Als dertienjarig meisje trad zij in 1623 in Soeterbeeck in, waar ze overleed in 1679 als priorin.
Interessant is de tijdlijn van 1340 vanaf de Moderne Devotie, de stichting van Soeterbeeck in ongeveer 1448, de Gelderse Oorlogen, de Tachtigjarige Oorlog, de Franse tijd in Nederland, waarbij in 1812 op bevel van Napoleon Soeterbeeck en andere kloosters in de omgeving verboden werden.
In 1840 staat koning Willem II het toe dat er weer novices aangenomen worden. Van daaruit wordt Soeterbeeck groter en groter, met een nieuwe kloosterkerk en een extra verdieping. Uiteindelijk verhuizen in 1997 de zusters naar verzorgingstehuis Sint-Jozefoord in Nuland en schenken zij hun klooster aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. In 2023 is de laatste zuster overleden.
De tentoonstelling is rijk aan twee oorkondes uit 1452 en 1454 met een zegelstaart uit 1462, die Soeterbeeck toestemming geeft de regel van Augustinus aan te nemen. Vanaf dan is het een echt klooster.
Uit de diverse handschriften in de liturgische boeken blijkt dat de boeken voor en door andere vrouwenkloosters in bezit zijn gekomen, met name vanwege de diverse noodzakelijke verhuizingen, vanwege plunderingen en oorlogsgeweld.
In de derde expositie, ‘Non Fictie’, staan ook zusters centraal. Koos Breukel volgt al jaren de norbertinessen van Oosterhout en heeft ze middels portretfoto’s vastgelegd.
Hij is gefascineerd door hun authenticiteit: “Zij hebben al lang geleden besloten niet mee te doen met de massa. Dat is eigenlijk heel tegendraads, heel punk.”
Bertien van Manen geeft een impressie van zusters in diverse kloosters in de jaren tachtig; een mooi, intiem en menselijk portret van een besloten wereld. Astrid Huis heeft een boeiend verslag gemaakt van het leven van haar oudtante José, die in plaats van voor het huwelijk voor de missie in Afrika koos. Een kostelijke, waardige afsluiting van een interessante tentoonstelling.
De drie exposities zijn tot en met 11 januari 2026 te bekijken in Museum Krona in Uden. Kijk voor meer informatie op museumkrona.nl.
 | Lees meer!Dit artikel is afkomstig uit Katholiek Nieuwsblad van deze week. |
